Kan tha aa kan baat ter tu pawl - Mai Esther Dimte (HLD)

Minung a kan baat ter tu bik hi zei dah an si?

1. Kan sining ah kan lungtling kho lo mi asi!

Pathian nih aa kan pek mi kan muisam kan ii lungsak kho lo tikah lungretheih nak aa kan chuah pi. Kan hawikomh hna bantuk in muidawh si kan duh ii Make-up chah tuk in kan ii thuhbuaih nak ah muithla aa kan lawh ler leh lam...Mi nih aa kan soisel thawng kan theih tik ah kan thin a run, kan lung a fak, kan huat hna ii tlingkhan cung ah met zai kan rel kho ti lo. Mah hna pawl nih a chuahpit mi hna cu kan taksa chung ii thabaat nak lawng te an si dih. Tachunnak ah; dawh duh ah tuah mi Plastic surgery. Mah nih hin kum tlawmpal cah cun miaknak tampi an ngei ko na-in a caan a rauh tikah cun an taksa umtuning ai mah ti lo. An thi a zaa/thak, an ii kheuh nak ah an taksa a rawk dih. Let hnu bik ah an lung a rawk chih. An ii ngeihchih ah cun an paisa le an caan vial te cu mupi bang in vanlai ah an zuang dih cang ai..Curuangah hawidawt, kan sining te ah hin ii lungsak ko uh si! "Ka dum nan, Iang ka ngei" ti thiam uh si law "ka mui a chia nan, ka awkam a thlum" ti kho tu si ii zuam uh si! Mah lawng ah mi nih "a mui in zoh hlah, a aan in ngai" timi lainu/pa kan si kho lai!

2. Rian tamtuk in kan ii khinh mi hi asi!

Laimi cu midawt kan thiam tuk hringhran ii kan innchungkhar, chungkhat unau rualchan hna sifak rethei ii an um lai kan sian hna lo ca-ah kan dangrawl kan phorh tawn hna. An mah cah pei ramdang ka kal cu kan i ti. Ramchung um mi hna nih kan seherhnak theithiam lo in ramdang ah paisa thinghnahro char phun ii a char mi ah aa kan rel maw zeidik...Non-stop in paisa aa kan cah tawn. Kawlram ah thlanhriput in rianṭuan ban tuk te khan ramdang zong ah asi ve. A zual hmanh maw a zual deuh lai. Ram ṭhangcho hna ah cun thlanhriput tiang ngai ii rianṭuan awk cu a um lo na in Air-con tang ah Robot bang in Machine hen bangrep ten rianṭuan a si. Mah tluk har fualmal in kan hlawh mi kan paisa hna in kan hmailei khuasak tintuk nak ca-ah hmanh ii tuaktaan kho lo in kan ngeih um ek kan chung le hna kan kuat dih tik ah hin kan tlinh lo mi tiang rian kan ii khinh tawn. A rauh tik cun kan ti kho ti lo. Kan tlinh ti lo. Mah tik ah cun cuihlan liangluang ii chungkhat unau sin in kan rak theih tawn mi " kan ii lawm tuk" ti kha " Mi zuva" ti ah ai thleng. Kan mah nih mah habit hi kan tuah piak hna ruang ah kan thih hlan lo pehzulh ii tuah awk zong kan rian a si chih. Mi tampi nih kan ruat tawn lo mi cu;...kan mah nih bulpak in business kan ngeih khawh ding khop in fimthiamnak kan ngei lo, kut thiam mi rian kan ngei lo...mi sin ah hlawhfa ii rianṭuan peng mi kan si ca-ah ralrin lo pin kan rian dih sual seh law kawlram lei kan chung le nih aa kan bawm kho ve te hnga maw? An kan kuat kho vete hnga maw? Naisai...kawlram sining cu kan zapi theih cia bang a si ko. Kan mah te hmanh kan kecung ii kan dir khawh hlan chung hi cu kan tikho zat lawng in tlawmngai uh si law kan thabaat a dem ngai ko lai. Ramdang um mi pawl ii kan ruat tawn lo mi cu; kawlram kan um lio ii kan sifak kan retheih kan philh tawn, sumsaw nguhdeih kan ngeih lo ruang ah fimthiamnak tlamtling hmanh in kan rak cawng kho hna lo. Kan sifak kan retheih lio ah paisa coih tu hmanh kan rak tong cio lo. Mah hna hi kan saya ah kan ii hman awk an si ii kan nau le, kan fa le, kan tu le cung ah kan rak ngeih bal mi feeling kha an ngeih ve lo awk ah kan bomh hna awk an si. Kan ii cit mi mawtawcar ii a brand ai zuam ding kan si lo. BMW ngei ko na in a bill pek dan a thiam lo tu hna kan si sual maw? BMW a si ruangah cak deuh in kan mawngh kho hlei ttung lo. Mawtawcar ttha ngeih kho cu a ho paoh nih kan duh mi a si ko. Sihmanhsehlaw kan tlinh lo tuk mi thil le kan mah hen ai tlak lo tuk mi thil cu ngeih i tim hlah uh si law kan lungretheih a dem deuh lai. Kan ii tlaih mi phone ii a brand ai zuam ding kan si lo. Kan sinh fenh brand ai zuam ding kan si lo. Thil man sangsang ii hruh, hman khawh ko ṭtung ah cun 'nang hnak in kei ka ngei deuh' ti ii zuam duh nak lungthin bite hna cu kan ngeih awk a si lo. Kan hman mi thilri hen an ii tlak lo. Thil ṭtha kan hman ah cun kan lungput zong a ṭthat ve awk asi. Dawtnak le zawnruahnak lungthin kan ngeih ve awk asi. Mah lawng ah Minung aa kan baat ter tu bik pawl lak in pakhat cu fawi tuk in kan tei khawh lai!

3. Zeipoah ah Hruaitu si kan duh mi hi asi!

Mi rang pawl nih cun "If you can't beat them, join them" an ti. Mah idiom te hi kan mah laimi sin zong ah um ve sehlaw kan thabaat a dem ngai ko hnga. A ruang cu laimi a tam deuh hi ka zoh hna tik ah kan um nak hmun paoh ah hruaitu si kan duh. Kan duh ning aa kan zul lo tu paoh cu kan huat hna ii kutlaih tṭi ding ah kan sawm duh hna lo. Kan angki zaal chung ii paisa thongkhat ca cu pakhat le pakhat kan ii thleng lai ii kan ngeih cia te kan ngah ṭhan ko lai. Sihmanhsehlaw kan thluak chung ii a um mi ruahnak kan ii thlen tik ah cun ruahnak pahnih kan ram dawhnak a chuah pi lai. Hruaitu ṭtha si kan duh ah cun zultu ṭtha kan si hmasat awk asi. Zeipaoh nih hramthawhnak an ngei dih. Thingfa keuh cin na duh ah cun a ci na erh ta a hau. Cu hnu ah cun a hong keuh lai ii na dum chung ah na phun lai. Hitin a herh ning in ti le dawm na pek hnu ah a hong ṭthang lai ii na dum dawh ter tu thingkungmawi ah a hong chuak lai. Curuang ah minung aa kan baat ter tu bik, nahchuahnak, rualrem lo nak, mi zeirel lo nak le mi hen ngeihchiah ii zuam duh nak te hna chung in luat na duh ah cun; ruahnak, sumsaw le thazaang in na tei khawh hna lo mi hruaitu hna hen kut tlaih awk ah na thawh rit ti hlah!

Toidornak lungthin hen kan umnak, kan phanhnak, kan ton mi le kan hmuh mi pawl chung in a kil kip in fimnak ai lak kho tu lainu/pa kan si dih nak lai ruahchannak tampi hen ka rak ṭtial mi asi.

A rel tu nan dih lak cung ah lomh nak tampi ka ngei!

LGBT le 21st Kumzabi Duhdawtnak - Mai Esther Dimte (HLD)

Leilungtlun kan dam sungah a sunglawi bik mi nihnih an um. Cui nihnih cu ziang an si ti cu kan umnak hmun le kan sinak ciar in an bang awk lo ding. Mi hrek cun kan suah ni le kan thih ni an ti men ding nan mi hrekkhat lala cun innsaang thar kan dinh ni le fatir kan neih ni an ti men ding. Kei cun kan suah ni le ziangruangah kan suak ti kan theih awk ni hi a si ding tin ka ruat. Kan suah ni ah kan nu le pa lawng si lo in sungkhat unau, khuapi le kohran pi pawl zaten an lungawi ih hnisiamsi ten an um. A pahnih nak cu kanmah le kanmah kan tthanglian deuhdeuh, thu kan ruat thei deuhdeuh, kan mah ten kan kepar ah kan hong ding thei zik zuakzo hrawng caan ih leilungtlun minung billion 7 lenglo lakah pakhat kan rak si ve nak a sullam, Pathian ih in sersiam hnawhsannak kan theih ni khi a si. Cui ni ah zo pawl an lungawi ti silen kanmah kha a lungawi tu bik kan si. Ziang ruangah tilen sersiamtu ih in sersiam hnawhsannak kan theih hnu cu a duhnak thlun ding le a zirh mi pawl ngai ding lawng kan hnattuan a si zia kan theih ruangah a si. Pathian cu duhdawtnak a si tin Bible sungah kan hmu (1 John 4:8). Duhdawtnak a si mi Pathian cu mi duhdawtu a si ih a zirh mi khal duhdawtnak a si ve.

Thutlangpi ih ka tar mi hi LGBT (Lesbian, Gay, Bi-gender, Transgender). Lesbian cu nunau in nunau a duh tu a si. Gay cu mipa in mipa a duh tu a si. Bi-gender cu nunau khal mipa khal bangrep ten a duh tu a si ih Transgender cu nunau in mipa si a duh ruangah a zahmawh a thleng awk mi le mipa in nunau si a duh ruangah a thilri a thleng ve mi a si. Tulai media kan zoh a silen hi pawl ih thuhla hi siar cawk le zoh cawk an si lo. Mitampi cun (keimah tel in) siar cuca lo in an zuk lawng zoh ih hnar merh zuihzo tu men fang kan si. An sinak diktak, an dinpi mi diktak, an aupi mi diktak, an duh nak a theih sak tu ngaingai hi zo an si ding? Media ih kan hmuh dan vek a si ahcun American cozah pi a si ding ih a pahnih nak ah Facebook an si ding. A pathum nak ah human rights activists pawl an si ding. Hi pawl thuhla ih kan buai rualrual in kan biaknak, kan zirnak le kan theih nak hmuahhmuah in linglet thluh tumtu seihtanpa ih bumnak ah kan lung a mit ve lo ding cu kan mah hnattuan a si. Fimkhur zet le ralring zet ih kan um a ttul.

An minung ka hua hai lo nan an thil tuah mi le an tuah dan cu ka ngeih lo nak a tampi. “We are created equal” ti cu American rampi nih an aupi mi le an nunpi mi a si ko nan Khrihfa tampi nih cun a thok ten Pathian in a minung pawl karhzai ter ding in nunau le mipa cu pumkhat si dingah in tuah mi kan si ti cu hnget zet in kan pom mi a si lala. Atu’i a lingsa zet mi nu le nu, pa le pa nei awk thei nak dan an suah mi hi ziangruangah kan buai cio si pei? Pitar putar fa nei thei nawn lo pahnih an nei awk ah zo hmanh in kan buai pi hai lo. Nu pa si cing ih fa nei thei lo tei innsaang khal kan buai pi dah lo. Asilen, ziangruangah so fa an nei thei lo ding ti kan theih mi nu le nu, pa le pa neih awk sian nak dan an suah tikah kan buai celcel? Fa nei thei lo cio cio. Mipum karh zai ter thei lo ding cio cio. An bang awk lo maw si? Nu le pa nei awk cing ih fa nei duh lo pawl cu mawhthluk an tong dah lo nan a tui kan unau LGBT pawl hin mawhthluknak an ton hi a nep lo nasa. Bible ca vek in zoh ahcun an ton ding a si hrimhrim ko. An nunnak tiang hmanh in lak sak tlak an si ko. 21^st kumzabi ahcun laimi pawl cu tleunak ngah zo tu le Pathian thei/zum tu kan si ruangah kan Bible thawn a kalh awk mi kan do le kan hua cu kan hnattuan a rak si hrimhrim ko. Asinan, a minung hua lo in an thil tuah mi kan huat thiam ih an mah thawn hna kan ttuan tlang thei ding cu a rak thupi ve zet lala. Duhdawtnak Pathian a si mi ih in zirh mi duhdawtnak thawn kan cohlang hai ih mawh kan phurh hai ciamco lo ding cu a thupi zet. An thil tuah mi cu a sual silen an mah le Pathian caih awk hai leh ko seh!

Tuini ah zumtu pawl tampi ih kan buai bik mi hi Pathian in minung pawl karhzai dingah sersiam mi kan si ti kan zumh nak pakhat ruang bik ah a si lo maw LGBT pawl kan mitkem ih kan huat nak bik cu a si? Tuisan ahcun sperm bank timi fa ci khon nak a um zo. Cui hmun ah fa tuah thei a si zo. Paisa tampi a cem ko nan fa duh taktak tu hrangah cun a manhla zet ko. Sihmanhsehla mizapi zaaraan hrangah cun ti thei ding ci a rak si lo. LGBT community pawl hi phundang deuh in zoh sak uh sila kan kaphnih hrangah ttha sawn men ding tin ka ruat. Mitampi cu laar duh ruangah le mi thucawng in himi community an thleng tla si men ding nan himi movement a rak thok tu ngaingai pawl cu an mai pianpi thilri ah lungkim lo (duh awk lo) in an mah vek an duh ruangah le an neih lo mi neih an rak duh ruang bik ah a si ko. Hi pawl cun an mah nih fa an nei thei lo ruangah ram farah nak ih hngakttah pawl, USA ram sung ih cawmtu nei lo nauhak pawl tla an mah fa vek in an cawm hai ih an fa an si ter. Hivek in Pathian khal zum thotho, farah le cawmtu nei lo nauhak khal mah fa vek ih cawm thotho tu nu le nu, pa le pa nupa vek cu soisel ding ka hmu ciamco hai lo. Sihmanhsehla mai sinak ah lungkim lo, mi hur le laar duh men ruang ih LGBT community ih a tel tu le a ttanh ciamco tu pawl bel te cu mitkemzaa an si ka ti. Leilungtlun minung hmuahhmuah in nuihrin covo bangraan ten kan nei thluh nan kan co thluh lo. Atu ih USA Supreme Court pi nih tuihlan liangluang ih an moral law si lo len religious law cu civil law ah an can ter a si cu. American cozah pi in kumkhua hrang ih an neih mi thuthentu pakua sung in panga pawl ih lungkimnak ruangah hivek in leilung pumpi an hnin a si.

Leilung pumpi nih kan zohtthim hai ih an hnen ihsin kan zir rero lai mi democracy ih a suahpi mi thil hmuahhmuah hi ziangtinso tui hlan vek in sangpi ah kan ret thei hai ding ih kan zohtthimh hai thei nawn ding tin thusutnak tampi a suak thei. Thlarau lam in zoh ahcun Sodom le Gomorrah dung an thlun zo tin kan hmu hai ko ding. Sihmanhsehla political standpoint in kan zoh lala a si ahcun society nih a hnong mi pawl, nu le pa tampi nih an mai hrin cia LGBT fa le an hnon mi pawl, suahpi unau pawl ih unau ih pom duh lo mi le zahpi mi pawl hrangah cun a tu vek ih a cozah pi in zalennak saangka a on hai cu an hrangah vanram kai zo vekah an ruat awk ding. Nang le kei zoso kan si ih kan mai kan minung pi Pathian ih sersiam ve mi LGBT pawl kutzung khih ngam ding in? Pathian ih in zirh mi kha duhdawtnak a si lo maw? An minung cu duhdawt uh sila an thiltuah mi bel te cu kan huat khal len kan mawh lo kan ti pei. Duhdawtnak a tam phot a si ahcun tui kan hmuh mi mitkem za le duhnung lo za pawl khal kan pomsak thei leh ko ding. Suak pek ih mipa sinan nunau thinlung nei, nunau si nan mipa thinlung nei kan rual pi pawl ih nitin an rak ton mi hmuhsuamnak le nautatnak pawl ruat sak phah in duhdawtnak thawn pakhat le pakhat zawnruat awk uh si tin ka lo sawm hai duh a si. Netabik ah LGBT a ttanh tu na si khal ah siseh, a do tu na si khal ah siseh pakhat le pakhat kan duh dan le kan duh zawng an bang awk lo a si timi hi kan theih hniglh lo dingah a thupi zet a si. Cutin pakhat le pakhat kan bang awk lo nak theih sak awk uh si la kan mah le kan sinak te ah lungawi thei tu kan si thei ringring nak ding sawn ah zuam uh si. 

Santiluan le Technology Devices - Mai Esther Dimte (HLD)

Nikhat hnu nikhat kan san ai thleng thluahmah ih kan hman mi thil khal an ii thleng thluah mah. Kan umnak khua le ram zir in kan hman mi thilri le kan hman dan khal an ii dang cio. Ramdangdang zoh lo in USA sung lawng kan zoh silen computer, internet, phone, GPS, Passport a thei lo tu hi an um lo tluk a si. Zeiruangah ti si ahcuh hi pawl ih a thupit zia hi hngaksiat ten tlawnginn ah an zirh hni leng ah a tak in an hman ter hni ruangah a si.

Computer kong kan zoh silen USA ih tlawngkai mi cu phunthum an kai bak in an homework hi computer thawn tuah hau mi pawl an si cang. Cui homework tuah kho ding in cun tlawnginn ah saya te nih an zirh hni ih inn ah an nu le an pa pawl nih an cinh (practice) ter hni. Cutin kum hngaksia ten computer an thiam tikah an hong upa vima ih kut ih cangan hnak in computer keyboard cung ih cangan an ii olh deuh cang. Phundang in kan sim a silen ballpen le khedan hnak in computer keyboard an hmang tam deuh cang. Cahnah le cati a tlo deuh nan electricity man le internet bill man a ek deuh ve cang. Hibantuk cet thilri hman awk a rak um le a hman an thiam cu a hmang tu pawl vialte cah caan le tangka an ii khonh kho. Cakuat ngannak ah cati, cahnah le ca ngan caan a rau ding mi vialte kha hmakhat te ah computer nih a tuah sak kho dih hni.

Internet kong kan zoh khal silen America ram ih an mipum zate komh hi China ram ih internet hmangtu zat lawng an si ti a si. Internet cungah zeipoh hawl kho a si ruangah biakinn pumh kal tikah Bible ca kenh hau lo in online cungah kan siar kho ih kan phurrit an kan sawn. Culawnghmanh si lo in theih kan duh mi thil dangdang vialte khal a hawl dan kan thiam zat in kan ttul mi information kan ngah kho. Tahtthimnak ah: a ngan a dam lo mi nih a ngan dam lo nak kong kha online cungah research a tuah kho ih cutin sibawi thawn an ii ton hlan ah a dam lo nak ih a hmin le a tuar zia pawl, zei si nih nih zeitluk rau ah a damh kho tibantuk pawl kha a rak thei cia dih kho. Cui a hmuh mi information pawl a hman le hman lo theih duh ah sibawi hnen ah a sim sal tikah sibawi cah khal ah rian a ol zaang ngaingai. Sibawi zoh nak tangka/insurance a nei lo pawl cah cun hihi a tthahnem ngaingai. A dang zeiseh internet nih an kan tthathnem pi hrih tiah cun tluangdang ram dang um kan unau hawikomh dawt pawl ih hmanthlak an taar zawng bakah kan umnak hmun in kan rak hmu kho ve. An umtlannak le an thiltuah mi vialte kan rak thei kho dih ve. Cakuat le documents thupi mi pawl khal ol zaang ten le rang ngaingai in internet cung in kan ii kuat kho ih a rak ttha hnem ngaingai. Asinan, a tikcucaan zoh thiam lo in internet cung rumro ah kan caan kan hman a si ahcun kan nuntu khuasaknak dingah an kan dawnkhaan tu le dung an kan tolh ter tu a rak si kho ve lala. A hman dan kan thiam ding le a hman caan kan zoh thiam ding a rak thupi ngaingai.

Phone kong von zoh sal uh si! A liamcia kumthum hrawng tiang cu kawlram ah duhtawk in mizapi nih handphone an rak ii tlaih kho lo. A ruang cu a man a har ruangah le a sok ih sok a si ruang bik ah a rak si. Phun dang in kan sim silen mi lian deuh le cozah rianttuan deuh lawng nih an rak nei kho. Sihmanh sehla tuisun ah cun sim card pakhat ah 1,500ks lawng a si ruangah mi zaaraan te khal nih handphone an ii tlaih kho dih cang. USA ahcun hngaksia pawl kum 11 an kim in cun handphone an cawk sak hni ih cutin nu le pa nih monitor tuah sak phah in hngaksiasia ten handphone an nei dih. Phone duh tawk ih kan hman kho ruangah khua dang ram dang, peng dang tlang dang um kan unau le hawikomh dawt pawl thawn ii tlawnkai hau lo in phone sung in kan ii leng kho ih thawngvang kan ii thei kho. Ram cangkaang deuh ahcun phone sonh hnak in text message ii kuat hi a rak laar deuh ih aw-kam ii theih kho ngaingai hi cu a ttul tuk caan lawngah a rak si ttheu mi khal hmuh cawk lo a si cang. A tthatnak lam in kan zoh a si ahcun kan duhdawt mi pawl hnen ah khualtlawn lamkai ih a ek heu ding mi sumpai le kan caan vialte kha an kan khon ter kho. Sihmanhsela khat lam lala ahcun phone in kan ii sawn kho ko tin ii tlawnkai an kan daithlan ter ve fawn. Cuiruangah, a hman dan kan thiam ding a rak thupi tuk lala ve.

GPS (Global Positioning System) timi hi ram tthangso ah cun a lar ngaingai. Hinih zeiseh an kan tuah sak kho tiah cun kal kan duh nak hmun ah a sangsang ten an kan simh ih kuih kan duh nak, lanh kan duh nak le pial kan ttul nak hmun vialte an kan sim kho dih tu a si. Hi nih hin ram tthangso um pawl cah tampi an kan tthat hnem pi ko nan kan hman tuk lehpek ahcun kan mai neih cia mi kan thluak hman awk ding thei lo khop in rian an kan ttuan sak tu a si ve. A liam cia mi thlakhat ah hngaksia pahnih phur in dawr in inn lam panh in kan tlun phah ah keimah nih lam thei lo in GPS ka hmang. Tampi a ka bomh ih ka kal nak hmun poh a ka tian ter dih ko nan ka kal duh nak veng kan tian bak ah ka phone battery a ek. Cutikah GPS cu hman awk a rak ttha nawn lo. Hngaksia pakhat cu car seat cungah a to ruangah ka thin a phang tuk lo nan pakhat deuh cu rianrang tuk le rinh lo pin kan kal ruangah car seat kan keng manh lo ih cutin upa to bantuk in ka to ter mi a si. Cutik ah mawttaw kha zokzok ten ka mawng ngam lo. Ai hlok tuk pang a si ahcun hngaksia kha tokham tangah a tla pang lai ti ka phang. Cuncun police nih an kan hmuh lai ih ticket an kan pek lai ti le ka phang phah fawn. Cutin thin phang ngaingai in  le GPS rinhsan em em ih ka kal lengmang lio ah ka GPS kan hman kho nawn lo tikah phone sonh ding tiah le ka phone sung in GPS ka hman mi a si ruangah sonh a ngah nawn lo. Ka lungre a thei ih ka thin a phang. Kan gas khal a ek dengmang. Tlawmte lawng a taang. Tamtuk ka tlau pang a si ahcun gas a ek lai ih cutin lamcung ah ai tarhak dingmi kan si. Cutikah ka lung sung ah duk tiah a ra suak mi cu mirang pawl nih an uar taktak mi plan B hi a si. Cucu zeiseh a si tiah cun thil pakhat kan hluhsuah kho lo a silen a dang zeiseh kan tuah lai timi plan neih cia khi a si. Ka phone battery a eh hlan ah khan ka phone sungah ka kal nak ding hmun pawl rak zoh cia sehla a tu bantuk in thinphang le lungrethei in kan um lo tur. Ka sim duh hoi mi cu zeibantuk thil hmanh hi ralring le fimkhur ten kan hman thiam ahcun an kan bawmtu ttha ngaingai an si ko lai nan poisa lo in kan um pang a si ahcun kan thluak hman ding hna an kan theih ter lo tu thil ah an cang kho ti mi hi a si. Zei thil poh hi a hmangtu le a hman dan a thupi ngaingai timi an kan zirh.

Lethnubik ah langh ter ka duh mi cu passport timi electronic device zaphak tia te khi a si. Cui thil fate nih cun computer/internet cung ih kan ret mi kan ca/documents/zuk/videos vialte an kan simhlawm sak tu a si. Cuithil sungah kan thuhla vialte kan re dih kho. Hla kan duh mi le thil dangdang a thilri in phurh le cawi kan huam lo mi le phurh le cawi awk a ttha lo mi thil vialte kan ret kho dih nak hmun a si. Hitluk in thilttha an kan tuah sak kho tu a si ko nan a hman dan kan thiam lo ih kan daithlan pang a si ahcun mi nih kan mai pumpak thuhla, zuk le videos vialte an kan fir sak kho dih mi thil a si fawn. A hmang tu nih lungfim hnavar ten a hman thiam si ahcun ai tthat hnem pi lai ih a thiam lo silen a mah thawnginn a tian ter tu thil a si kho ve fawn. 

Ethical Dilemma - Mai Esther Dimte (HLD)

Three years ago, I was in Virginia, USA, working at a shelter for abused women and children as a shelter manager. The job seems pretty simple and easy; however, it has a lot to do with confidentiality and professional boundary. I worked so hard and kept myself updated with the latest information at the shelter and in town of course. Every day was a learning experience.

One day, I was told that one of our clients had to go home, but didn’t want to ask permission to leave the shelter. It was only because she won’t be able to come back without any domestic or sexual violence incident. She told the other clients in the shelter and asked them if they could talk to me on behalf of her. So one of the clients came and explained to me what happened. I simply thanked her and reminded her that I could not discuss with a third party. She went back and told the client. The client came to the office and told me all about what happened to her mother that day. Her mother was arrested for drug use and her little 7-year-old brother was left alone at home. She said that the neighbors watched him and if no one in the family came before a certain hour, the law enforcement would take him away. Not to mention, this client was abused by her step father and was afraid to go home to get her little brother. She didn’t seem to have any other choice. She didn’t know if her step father was around or not. She asked if I could give her permission to leave the shelter and of course I let her go. As a shelter manager, I was not supposed to give any clients permission to stay overnight; however, after hearing her incident report at home, I couldn’t remember what the rules of the shelter and the policies for the organization were. It was my honest mistake. I sat there and realized that I was doing what I was not ought to do. And so I called my supervisor and explained her all about it. I didn’t recognize that I had broken the confidential between me and the client by sharing her personal information. I also realized that I put her in danger where she was before. Moreover, I felt guilty and unfair to other clients since I broke the rule as I let one client go in and out. I also made them think they could go out anytime they want. We spent time re-educating the other women to reinforce what the rules of the shelter are.

I learned that I could have asked the client to talk to her neighbor in front of me to see if her step father was home, but I didn’t. I should not have told her that she could go home and come back in front of other clients. She could have been in a better place if I had transferred her to other agency, but I didn’t. One thing that I still feel regret is that I did not ask her if she really wanted to go home to get her half brother. She had the pressure on her by her neighbors and other clients who were there with her saying that she must take care of this 7 year old boy. Under the circumstance, she could not make any decision whatsoever, but I made a decision for her and sent her home. As a social worker, I could not make the same mistake twice. In our daily basis, it is very easy to use the power and the ability we have in order to force the client to make decision and to do the way we want them to. However, it is not a healthy way to resolve the problems for a good social worker to take an advantage of her/his power over the client. We must make decision carefully. We must think clearly before we handle the problem.

            When a difficult, new or overwhelming situation arises, my advice is to always seek supervision if the opportunity is present.  In this situation I could have told my client to wait 5 minutes for me to return with options.  We must always be aware that making a decision for a client violates social work ethics; however, I don’t think I should feel regret about this scenario.  She had pressure from every side and in crisis situations, people are forced to act promptly. 

Tuisun Mino Thaisun Hruaitu - Joseph Bawi Thawng Lian

Hruaitu kan ti tikah ziangvek lam hruaitu a um thei ti si le innsungsaang hruaitu, khua le ram hruaitu, church hruaitu si lo le miphun hruaitu ti in a phunphun a um thei. “Tuini mino Thaisun Hruaitu” ding nih cun ziangvek lungput, ziangvek lungthin, ziangvek nuncan ziaza nei a t’ul ti sile ‘zo si ka si?’ ti theiawk ding, t’uanvo lak ngam tu si ding (mipi pawl hnen ah), duhdawtnak nei ding, zaangfahnak nei ding, thleidannak nei lo ding, tangdor nun nei ding, zaangfah ngaithiam nak nei ding, diktak ih thil tuahtu (thu rel ngam tu) cu pawl cu hruaitu t’ha pakhat ih a nei t’ul mi pawl an si.

Tuini mino thaisun hruaitu nih a theih t’ul mi hmaisa bik cu amah leh mah “zo si ka si” ti theiawk a t’ul. Hruaitu tampi cu keimah hi zo ka si ti theiawk lo in mipi hmai ah duh poh in tlanlen kan hmang. Taht’himnak ah zo kip deuh nih kan upat t’ihzah mi church hruaitu pastor nih a hruaimi mipi pawl hmai ah zo si ka si ti thei awk lo in duh poh in nung seh la a mipi pawl ih mithmuh ah cun santlai lo hruaitu (pastor) ti ah hmuh a si ding. Curuangah hruaitu nih cun nitin a nun ah kei hi zo ka si ti theiawk ringring a t’ul. Cun hruaitu t’ha nih cun a mipi pawl ziang an cang, an tuar caan khalah “t’uanvo” lak ngam tu si a t’ul. October 4, 1991 thlanglei Africa ram tipi tlun ah lawngpi pakhat cu thlisia le tisuar in a hnuai ciamco cu tikah lawngpi mawngtu pawl cun lawng totu pawl an tlansan t’heh. Sim duhmi cu hruaitu t’ha nih cun a mipi pawl ziang an can, harnak an tuar khal le t’uanvo a lak ngam. Cun hruaitu t’ha nih cu a mipi pawl parah duhdawtnak lungthin thawn kaihhruai a t’ul. Korin sungah khal kan hmu thei duhdawtnak i a thupit zia. Hruaitu t’ha nih a mipi pawl duhdawtnak in a kaihruai thei a si ahcun amah tla mipi pawl i duhdawtnak a co ve ding. Hruaitu t’ha pakhat nih cun a mipi pawl ziang harnak an tong tikah zaangfahnak a nei. Hruaitu t’ha pakhat nih cun a mipi pawl par ah thleidannak a nei lo a t’ul. Hruaitu pakhat nih thleidannak a neih a si ahcun mipi karlak ah remawklonak, huatawknak pawl a suahpi thei. Curuangah hruaitu t’ha nih cun thleidannak a nei lo ding a thupi nasa. Mipi pawl parah tangdor loin namneh lungthin a neih a si ahcun upat tlak hruaitu t’ha a si thei lo ding. Curuangah hruaitu t’ha nih cun tangdor nak lungthin a neih a t’ul. Hruaitu t’ha pakhat nih cun dik tak ih thurelngam tu si khal a t’ul. A mipi pawl nih t’hatlonak an tuah tikah diktak ih an thu relngam simngam tu si a t’ul. Curuangah hruaitu t’ha nih cun diktak in thu rel ngam tu si a t’ul. Kan Cathianghlim sungah zoht’himtlak hruaitu t’ha pakhat kan hmu thei mi cu Joseph a si. Hruaitu t’ha a rak cannak cu a nauhak lai i sin Pathian a t’ihzah, nu le pa thusim ngaitu khal a si fawn. Amah leh mah zo si ka si ti a nitin nun ah a theiawk ringring. T’uanvo lakngamtu khal a si, a mipi parah duhdawtnak a nei, zaangfahna a nei, thleidannak a nei lo, tangdor nun a nei, diktak in thu a relngam. Curuangah zoht’himtlak hruaitu t’ha ah a cang.

Curuangah mino cu kanmawi lai, kan cah lai, kan fim lai caan a si. Hruaitu kan si lai caan a si ruangah nitin kan nunnak ah Joseph bang in zo ka si ti theiawk ding, duhdawtnak nei ding, tangdor nun nei ding, thleidannak kan nei lo ding a thupi. Curuangah “Tuisun mino thaisun hruaitu” ding nih a ni tin nun ah duhdawtnak, zaangfahnak, thleidannak nei lo, tangdor nun in a nun a si ahcun zoht’him tlak hruaitu t’ha mino a si ding.

Hminsin: Salai Joseph Bawi Thawng Lian hi Pu Bawi Pian fapa a si ih Falam ah um mi an si. Ramthlo hrin tonkhawmnak April 15-20, 2015 ih cangan zuamnak ah pathumnak a ngah tu a si. 

Human Behavior and Developmental Stages - Mai Esther Dimte (HLD)

Regarding human behavior in the social environment, one can point out many different dimensions. Everywhere we go we will have to face human behavior conflict. It is because no one is born to have the same personality as others. Everyone has a different personality. Some have stronger personalities than others. Some has the sweetest personality. In life, we don’t always get to choose who we want to be friends with or who we want to be around. Instead we have to deal with anything that is lying ahead of us. For instance, if we don’t come from a psychology major in undergrad school, we might have a hard time finding out what exactly the human behavior is and how it can affect us in our field practicum.

There are two different kinds of people. The first kinds of people are good at pretending. So they pretend like they are happy and smile when they are grieving and crying inside. They might avoid conflict just because they don’t want to fight with other people. Or maybe they consider themselves as losers. On the other hand, the other kind of people would be the people who are frank and willing to confront any kind of conflict at any time. A lot of the times our social environment can push us to change our attitude. For example, a three year old boy wants to get more cookies, but his mom tells him “no” several times. He knows exactly that if he cries in public, his mom will give him a cookie. So he is manipulating his mom’s will power. On the other hand, the mom may feel pressured by the looks of people around them. As a result, she will hesitantly give an extra cookie to her son. If we look around our social environment we will see how much we are influenced by other people’s behavior and how much we influence other people as well. Every human being knows how to get things they want from other people. The only difference we may find is that some are willing to do anything to get what they want; whereas, other people hesitate to ask for it. The behavior and attitude that other people have can be very challenging for us in our daily lives. If we take a look at the work of Eric Erickson, who is an ego psychologist, we might be able to find some solutions regarding other people’s behavior.

Eric Erickson has eight developmental stages that cover the life span from birth to death. The first stage is at infancy, which starts from birth to 18 months old. It is about hope, which contains trust versus mistrust. At this stage, we try to know who we can trust and who we can count on. We look for emotional support. Whoever can give us the things we need to automatically become their team members.

The second stage is early childhood, which starts from age 18 months to 3 years old. It is about will, which is the stage of autonomy versus shame and doubt. In this stage, we are trying to be independent. We want to find a way to get around without anybody help. In other words, we are building self-confidence and pride. When I say this I don’t necessarily mean that we stay away from our caregivers. Instead we use our caregivers as our main resource and we go back to them every time we feel weak or when we get lost.

The third stage is about purpose, which contains initiative versus guilt. The stage starts from age 3 to 6 years old. At this stage, we have our way of doing things. We have our own opinions and goals. We explore new things and learn new things from school and from anywhere we are. We feel that we can express our imagination with our own language.

The fourth stage is about competence, which is industry versus inferiority, which starts from age 6 to 12 years old. In this stage, we are like sponges. We absorb everything we can possibly see and experience in our social environment. We learn how to play a fair game. We are aware that we may not receive things from other people all the time in fact; we understand that we may have to give too at some point.

The fifth stage is about fidelity, which is adolescence. It is about identity versus role confusion, which starts from age 13 to 19 years. On this stage, the preteens become actual teenagers. They talk more with their friends or peers than they talk with their parents. They switch the reference they use. They have a sense of personal identity.

The sixth stage is young adulthood. It is about love, which contains intimacy versus isolation. The age groups start from 20 to 24 years. At this stage, we have a solid sense of identity. We firmly understand who we are and whom we belong. We not only care about ourselves but care about other people as well. We start to consider whom we may want to spend the rest of our lives with. We start to plan for our intimate relationship, marriage, and children.

The seventh stage is about care. This stage starts at middle adulthood. The age groups start from 24 to 64 years. This stage is called generativity versus stagnation. At this stage, we try to lead young people instead of following. We start to think about our future generation. We start looking for solutions on how we can best serve or help our children to reach their goals.

The last stage is called old age which is also known as late adulthood. It is about wisdom, which contains ego integrity versus despair. The age group is from 65 to death. When we reach this age, we not only try to accept the death but also consider the legacy we want to leave behind.

To conclude, people not only act differently according to their age groups but also depending on the social environment they are in. If we are not familiar with Erickson’s theory, we might have a difficult time understanding people’s behavior.  As a social worker, it is very important to not take thing personally or to go home with problems at work. If we want to remain professional in our field, we have to be aware of our client’s social environment and the age group they are in. This is not going to be an easy task but it is essential to be able to process human behavior when resolving problems as a future practitioner.

Tuisun mino thaisun hruaitu - Thian len Sung

Vawleicung ah mino timi hi a thu pi tuk. Khua pakhat le ram pakhat a thanso nak cu a sung um mino pawl in tah a si. Tuisun ah mino te a si ko kan ti hmanh ah thaisun ah cun hruaitu ding a si. Mino nih lung rual te in hruai mi ram cu a nuam i a thangso mi ram a hung si te. Curuangah tuisun ah mino pawl hi thaisun ah hin hruaitu ding kan si. 

Khua pakhat le ram pakhat nih a tul bik mi cu hruai tu tha hi a si. Hruai tu cu tlak bel tuah tu ban tuk a si ii zul tu cu tlak bel bantuk kan si. Bel tuah tu nih dawh te in a tuah ah cun tuah mi bel khal ai dawh. Cu bantuk in kan nih mino pawl khal hi tlak bel bantuk kan si ii an kan hruai tu dung a zul lengmang mi kan si. Hruai tu a that lo ahcun a hruai mi mipi pawl khal lam hman lo ah an pial theu. Curuangah hruaitu khal hi dai thlan ding a si lo. Zul tu khal nih hmaisa an kan hruaitu ih tlaksamnak kha i zoh ii cu hnak in tha deuh in hruai kho ii zuam ding. Mino poh poh hi hruaitu tha an si kho lo. Pathian tih zah lo mi nih kan ram an kan hruai ah cun kan ram cu ruahsannak nei lo mi ram a si kho. Asinan Pathian a tih zah mi le vision tha tha a nei mi mino nih an kan hruai ah cun kan ram cu a thangso tengteng. Hruai mi mipi pawl lam kip in an than so kho nak ding ah mai ca-ah si lo in ram ca-ah ti in lung tak le tha tho te in a tuan kho ding mi hruaitu tha kan ram nih a tul. Mino nih tuisun le thaisun lak kar caan te ah a nunnak ai thlen a si le hruaitu khal a si kho bantuk in tang ah a tum mi mino khal a si kho. Mino an vai vuan lo nak dingah Pathian tihzah mi hruaitu khal a tul ve. Kan khua le kan ram caah mino hi mei far bang in a tleu ding kan si. Kan mino pawl lam hman lo ah an pial i zu le sa thawn an i ciah ah cun kan ram cu ni khat hnu ni khat thangso lo in a tum suk lai. Kan ram sung um mino pawl an so sulh ahcun thaisun caah tih nungza thil a si. Tuisun hruaitu nih teh thaisun hruaitu caah zei tluk in seh lam on saknak le timhlamhnak a neih, thaisun hruaitu ding nih teh zei tluk in seh ral rin nak a neih i ai timh lamh cia timi hi a thupi tuk.

Mino hi thingkung note bantuk kan si i hruaitu pawl nih an kan remh dan in kan thang. Tha ten an kan hruai si le kan tha ve ii lam hmaan lo ah an kan hruai si le kan hmaan ve lo. Caw pawl hruai tu caw a that si le a dung um mi caw pawl khal an paw khawp ii an hna ngam. Hruaitu lawng si lo in a hruai mi mipi pawl khal zawn lun nak thinlung kan neih cio a hau. Mino um lo nak ram cu a ro a car i an tha tho kho lo. Mino pawl khal nih zawnlung te in kan um a si le mit hmai tha kan ngah lawng si lo in Pathian thlasuahnak khal kan hmu lai.

Mino pawl nih kan no lio ah fimnak hi kan hawl cio a hau. Phun hra ong le ong lo ih hruai daan khal ai bang thiam lo. Fimnak cu lungvar hnak in a man a sang deuh i zei hmanh thawn tah thim kho a si lo ruangah mino nih fimnak kan tul tuk. Thusimtu 12:1 sung ah “Mino na no lai ah a lo semsuah tu thei aw” ti a um ruangah mino pawl nih caan a tlaih hlan ah kan biak mi kan Pathian hi thinlung tak in zumh a hau. Kan umtlan kan ziaza, kan hmurka kan thu sim, dawtnak le zumhnak lam ah mino pawl cu zumtu dang ih zoh thim tlak in um ding. An kan hruaitu hi kan mah hnak in a hngak sia khal le nau tat lo ding. 

Mino pawl lungrual te in rian kan tuan khat ahcun kan ram cu thangso lo in a um lo lai. Cutin mino pawl rian kan tuan khat si ahcun neh nak hi kan co lai. Tuisun ah mino te kan si hmanh ah thaisun ah cun hruaitu ding kan si ruangah mino pawl nih hruai tu tha si ding in kan i zuam cio lai. Mino pawl nih tha tho tein kan tuan khat si ah cun zei poh kan awngmin tengteng. Curuang ah tuisun mino pawl nih hi kan catlang hi lungrual te in kimh kho kan i zuam lai. Mi tang ah si loin mi cung um mi mino si kan i zuam lai. Hruaitu tha hi a tul tuk i mino nih si kho ding in i zuam ding. Forhfial nak an kan neih sak mi khal i nau tat lo ding. A tu caan kan neih lio ah hruaitu tha si ding in i zuam ding a si. Zei poh ah zoh thim tlak in nun i zuam ding. Curuang ah tuisun mino hi thaisun hruaitu kan si ruang ah daithlan lo ding. Dung sip lo in hmai norh sin ding kan si. Mino pawl thasia lo ding.

Hminsin: Mai Thian Len Sung hi Pastor Piang Bik le Sayamah Rem Za Mawi fanu a si. Aveihnihnak Ramthlo Hrin Tonkhawmnak April 15-20 ih tuah mi cangan zuamnak ah pahnihnak a ngah tu a si. 

A lung ai lawm mi miphun - Rev. S Ni Luai

Kawlram ih missionary a rak tuantu Judson cu a ram ah a tlawng ih mission board pawl nih rawl-ei an sawm. Thu sim an fial tikah Jesuh thu le hla lawngte a sim tikah a thlahtu pawlcu an thin a hung.  An mah nih cun a riantuannak thu le hla lawngte sim sehla ti an duh. Judson nih a simmi cu “Jesuh thuthangtha sim dingah nan ka thlah ih cuih thu thangtha ka sim micu a sual maw?” tiah a ti hni. A hnu kum 100 a si hnu lawngah Judson ih simduhnak hi faingte in an run theih te ih an uarcem mi a si. Zeitik caan poh ah Pathian ai bohsan mi si hi a thupi cem. Pathian nih tuah kho lomi a nei lo ti hi kan mithmuh le theih hrimhrim ah a hmanbak mi a si. (Capo Van Hnin fa le MaungHla fa in hibantuk awtha, hlasakthiam an suak hi khuaruahharza a si. Pathian nih zeihman tuah kho lo mi a neilo ti a langhter).

            Ramthlo kan rak fim lo le zeitheilo kan rak sizia, mawtaw zitengki ih ti an toih ruangah tidin a thiam ih a rawl a tam lai tiah hnoci a pemi khua le ram kan rak si. Bawipa thawngin kan khua le kan ram ai thlen zia hi ruat cio hnik uh sih. Bawipa a rak biami kan si ih kan thlacamnak Pathian nih a phi kan pe hlah sehla hibantuk dirhmun ah kan phan kho lai maw? A si nain Cawke neh tili ih a tomi butlak lungput kan neih ahcun hi kan dirhmun ah kan tang lai ih hmailam ah thangso lo in dungtolh in kan tolh sual lai.

            America ih um kho nak citizenship phit ah Nawl Tling cu America thuhla tampi a theih hmasa ruangah a ngah kho. An thu daih mi ah America ram ih a rak um hmasatu Red Indian pawl thu hla tla ai tel. An thangso kho lo. Na daw lai hni maw? Ti tla ai tel. A thangso lomi le mibanglo pawl tla an duhdawt. Australia ram tla ahcun a hlan ih a rak um hmasa mi, a thangso kho lomi pawl tla dawt ih riantuan lo in cawm an duh. Mi thangso pawl ih lungput cu cucu a si.

            Co tawkih lungawi, hnangam men tla hi fakpin kan ruat a cu cang. Joshua cu ram kua hra hrawng a doh, a neh ih kai din cang lai a ti tikah  Pathian nih ral doh ding tampi na nei hrih tiah a ti. Thanso ding hi kan i tum hrimhrim ding a si. A mah lawngte kan thanso tikah  uahnak lungthin neih hrimhrim lo ding a si. I uah cu dungtolhnak kan ti cang kha.

            Minung hi Thlennak lungthin neih ding kan si. I thlennak lungthin a nei lomi cu Vulei ih  dolh mi kan si. Taksa thansonak khalah i thlen ding kan si ih Thlarau thianghlim thawn thansonak ding khalah ai thleng ding hrimhrim kan si. (Capo Nupi lawng te i thleng pang lau cih. Bible hi kan lu ah i ret in Bible duh ningin t’han kan i zuam ding a si. Bible hi a pakhatnak ah kan ret ahcun Pathian nih kan ca ah kan t’ulh mi a kan tuahsak ringring ko lai).

            Fimnak le thiamnak a petu hi Pathian a si ih Pathian hnen kan daih ahcun a kan pek lai. Um menmen in fimnak hi ngah kho a si lo. Fakpin karhlan ih a hawl kan i zuam lawngah Pathian nih a kan pek lai. A mah lawngte sual tuah lengmang phah bu in cun zeithiltha hman kan ngah lolai ti kan theih a hau.

            Bible hi uktu le Bawi ah kan ii hmanh ahcun, (1) Lehrulh a kan sianh lo. (2) Ngaithiamnak nun neih a duh.  Phun hmin in kan ii tawh lengmang tla hi cu a poi ngaingai. Kan Pu Cen Hrnag le Kan Pu Hlawnc Ceu a thi cang mi veve hmin in i hoh lengmang, ii huat ringring hi cu a poi tuk. Fimnak thiamnak a neitu kan neihsun pawlih ruahnak pekmi tla hi zul  zuam uh sih.  Ruah nak i seuh mi i cohlan sak le i pom sak, zul i zuam hi t’hansonak a si. Kan nunnak a uktu ah Pathianthu a hmang mi cu Pathian hawi kan si. Kan nunnak a uktu ah Pathian thu a hmang mi Miphun cu PTHIAN MIPHUN  kan si. Pathian nih” ka hawi cu ka t’anh lai” tiah a si.

A lung ai lawmmi Miphun si dingah (1) Bawipa nih a hrilmi miphun, (2) Bawipa a hriltu Miphun kan sinak dingah PATHAIN nih thlusuah kan pe ko seh.

Pathian a t'ihzah mi miphun - Pastor Ngun Nawl

Kan thu tlangtarmi hi Pathian nih a mi Israel pawl nehnak a cotermi hni ruangah an lungawi ih Pathian  thangthatnak hla an sakmi a si. Minung kan sinak nih hin bawmtu, hnemtu, thlakung zawntu an ruahsannak in biaknak timi a ra suahnak a si hmang maw tiah ruahnak an nei. Kan Pathian biaknak kum 50 a luan cangmi nihhin kan Pathian hi duhdawtu, zaangfahtu le zawnruattu a sinak lawng hi thupiter in kan biak ih, dingthluk lairelnak Pathian, dinfelnak a duhtu Pathian a si nak kan langhter lo ahcun a poi ngainai lai.

Pathian nih Edom khua hi “hiti ih na sinak nai uah ih ka cak, ka tikho ti ih nai uahtuk ahcun tlang tawne ah kan thlak lai” tiah a ti. Ramthlo nih hin Asociation sungah khua uak kan sinak, Hlawnceu ram pawlkomh sungah khua uakcem kan si ti ih mah le mah ii rinhnak, kan leikuang fanag a thaw ti ih hngalhngawnnak kan nei pang hmang maw? Kan neih sual a si ahcun Edom Pathian nih tlang tawne ah kan thak lai a ti bantukin thlak kan awl te. Pathian hnenih kan peknak le ahnenin thluasuah kan donmi tla hi a cuai thlai hnik uhsih.  

Kan Pu Za Sum hrinthlak kan sinak parah Pathian nih hi tluk dirhmun ah a kan ret cang ih Hmailei ah hihnak in thangso vima le karhzai vima kan sinak dingah hin  Pathian a tihzahmi miphun kan si ding hi kan khua kan ram nih a herhcem mi  a si.

Pathian Sunloihtu Miphun - Pastor Amos Thang Bik Lian

Hindu nih  pathian phunphun an nei. Kawlnih Bukdah an biak. Tuluk nih Tio le Confucius an biak. Biaknak phunphun an um ih thing le lung, fing le tlang a biami an tam pi. Kan nih lairam hi a nung Pathian kan bia ih mivantha ngaingai kan si. Minung hi an rak sualtuk ih Pathian i siir ding tiangin an sual. Tulio vuleicung ih sualnak tla hi cu tihnungza ngaingai an  si. ISIS pawltla cu minung thah hi zei ah an rel lo. Mi hnawng an tan thluahmah men. Tuksumza an si.

            Pathian nih minung sungin a mai palai dingah tiah Abraham a hril. A si na in Pathianthu an ngai hlei lo. An ram hmanh Pathian thuhla lei in an uk. Pathian duhnak a kim kho lo. Cu ruangah a mah Pathian cu Minung tisa Khrih ah ii cang in a kan hawl. Kan sualnak ngaithiam in a fa sinak a kan co ter.

            Minung sinak ah nu le pa ning a zahtertu cu fanu/pa sual an si.  Thiltha a tuah khotu pakhat ruangah khuanu khuapa an lungawi ih mithmaitha an co ih an hmai a hngalter. Cu ruangah Nunziamawi langhternak in Pathian sunloihnak langhter uh si.

Ramthlo nih a tu ah thluasuah kan don dan hi zoh hnik uh sih, Di inn in canphio inn ah, Khuatluang lamnai hmanh a pal kho lomi Ramdang tiang kan phan. Meifar ah far ngai a vaang mi dirhmun in Electricity kan hmang cang. Kut in her mi telephone in a tu ah handset lawng te kan hmang cang. Mawtaw a hmu dah lo mi nih hmanlung kan nei cang. Ke in khual a rak tlawng mi nih motorcycle in Falam, Hakha a laang in kan tlawng cang.

Forh duh bet mi cu, casiar daithlang hlah uh sih.  Pathian a tihzahtu   Kan Mifim hmurka Biaroling pawl tla siar ii zuam cio uh si. Cu ti cun  tisa, thlarau in a thanglian ih Pathian  tihzahtu miphun kan sinak dingah Pathian nih thluasuah kan pe ko seh.

            Thu khaikhawm nakah

1) Pathian thluasuah rel kan thiam ii.  2)  Dinfelnak le duhdawtnak kan neih ii, 3) Nunziadawh ih nun kan thiam ahcun Pathian sunloihtu miphun kan si lai.

Tui ni Mino thaisun hruai tu: Mai Dawt T'ha Sung

Leilung tlun ah hin pangpar mawi pawl tla hi zinglam ah mawi ten an par nan zanlam a thlen cun an uai ih an til theh. Cuvekin minung kan nunnak tla hi kan no lai can ah mawi ten kan partha laifang a si ih ni khat ni ah cun kan uai leh ding a si. Curuangah kan no lai can hi kan hrang ah can tha bik a siih hruaitu si thei nak ding ah Pathian ih pek mi can tha le sunglawi bik mi a si.

No lai canah fim nak le rintlak a sinak cun a suah san lo tu cu thaisun ah mi hmuahhmuah hrang ih hruai tu tha a si thei ding. Thufim sung ah kan zoh a si len Pathian in mino pawl hnen ah ruahnak a pek mi tam zet in kan hmu. Ziangahtilen tuini ah mino si hman ning la thai sun ah hruaitu tha a si thei ruang ah a si. Curuangah mino pawl tla in mino ka si ti thei in to men lo in kan ti thei tawk in thaisun ah hruaitu tha si thei nak ding ah kan timtuah cia a tul a si. Cu mi cu a tha mi a si ih Pathian duh zawng tla a si. 

Tui ni ah hin a thang so zo mi ram tla tamzet in kan hmu thei a si. Cuvek ram cu a tlang pi in kan zoh a si len an mino pawl cu hruaitu din hmun ah an ding ih hlei ah hruaitu tha si thei nak ding ah an ti thei tawk in an tuan a si. "Today children, tomorrow leader" tiin AMERICAN ram cun thufim an nei ih an mino pawl tla hi thufim hi an nunpi a si. Curuangah kan duhdawt mi kan khua le kan ram tla thangso thei nak ding ah "tui ni mino thai sun hruaitu" timi thufim hi kan nunpi a tul a si. 

No lai can ah Pathian tih zah ten tha ten kan um tla a tul a si. No la can ah in semsuah tu thei hi a thupi ngaingai a si. Ziangahtilen kan no lai can ah cun thil tha lo kan tuah hman ah Pathian thu thei in ol ten kan rem awk thei a si. Asinan kan upat deuh tik ah cun ol ten kan thin awk thei lo a si. Curuangah kan khristian pawl za ten kan neih mi mino pawl hi thaisun ah hruaitu tha an si thei nak ding ah an nolai can ah hin Pathian tihzah le duhdawt dan ding kan zirh ding. Cuticun lam tha an zawh thei ding ih hruaitu tha an si thei ding. 

Hruaitu tha si thei nak ding ah cun kan no laiih sin kan mah kan duh mi tuah lo in mipi ih duh zawng le Pathian ih duh zawng kha kan zoh thiam a tul a si. Culen hruaitu tha kan si thei ding a si. A hrek khat cun mino pawl cu ziangah so thaisun ah hruaitu tha an si thei ding tiin an ti theu a si. Cuvek ih a ti tu pawl cu an mah an no lai ihsin hruai tu tha si thei nak ding ah an rak pek awk dah lo ruang ah a si.

Kan mit hmuh rori ah tla hin tui ni ah mino a si nan thai sun ah hruaitu ah a cang mi tla tam zet in kan hmu thei a si. Kei tla hi ka hmu mi cu kan biakinn ah hin mipa pakhat a um ih a nih cu ka tlawng kaipi a si. Anih cu kan biak inn lam ah hin mino a si ih ruangah a pek awk tuk. Mithi in ah tla si seh, puai ah tla si seh, a tul tul nak ah a ti thei tawk in a pek awk a si. Curuangah a tu ah cun hruaitu tha ah a rung cang ih mi hmuahhmuah khal in an upat zet a si. Curuangah kan biakinn ih mino pawl tla in a mah vek in hruaitu tha si thei nak ding ah an lo lai can ah an ti thei tawk in an pek awk a si.

Pathian in a mah ih ram tha nak ding ah cun hruaitu dingah mino pawl a hmang a si. Bible cathianghlim sung ah kan hmuh mi cu Pathian in hruai tu ding ah mi no a si mi David siseh, Joseph si seh a hmang a si. Curuangah kan khua tla hi Pathian ih thlawsuah pek thei nak ding ah tui ni ih mino pawl hi thai sun ah hruai tu an si a tul a si. Curuangah kan neih mi mino pawl tla hi kan hrang ah hruaitu an si thei ruang ah kan mino pawl hi sui le ngun hnak in man an nei sawn a si.

Kan khua hi kan ram hrang ah sun ah ni bang in a tlang thei nak ding ah le zan ah thlapi bang in eng thei nak ding ah kan tul mi hruaitu cu tui ni ih mino pawl nangmah le keimah tla kan si. Curuangah tui ni ih mi no pawl hi thai sun ah hruaitu tha an si thei nak ding ah thla kan cam ringring a tul a si. 

Mark pekdan

1. Cafang komh kan zoh lo
2. A thulu ning in a sung ca a ngan maw timi zoh a si. A hramthok, a lai, a net ah thulu a khen lai tiah kan ti.
3. Falam, Ramthlo, Hakha in ngan kho tiah kan ti.

Mark petu pawl
Rev. L. Hrang Hnin
Pastor Piang Bik 
Salai Cung Thawng Lian

April 15-20, 2015 ih Avei(2)nak Ramthlo Hrin Tonkhawmnak ah cangan zuamnak sung in pakhatnak a ngahtu hi Pa Sui Kam le Nu Tial Doi tei fanu a si. An nih hi Kalaymyo um mi an si. Dawt te hi tuikum ah phunhra khat 4Ds in a ong tu a si. Ramthlo hmin an kan t'hat ter tu, an kan cawisang tu a si. Bawipa nih hmaileicaan a tlawngkainak lamtluan ah fimthiamnak le theihkaunak thlasuah pe sin vima hram ko seh! 

Pathian theih mi si hi a biapi deuh - Dawt Sin Par

Kan nih lai mi hi Khrihfa kan si nak kum 100 leng kan si cang. Camping, crusade a um nak poh ah cun kan kai i kan zir. Speaker nih thawngtha an sim mi le a thu an kan zir mi tiang in ka ni by-heart dih Sualnak kong in nun lam ah an kan zirh lai ti tiang khal kan i cinkenh dih. Ram dang mi hnak hmanh in kan theology a sang ngai ngai. Tlawng kan rak kai lio ah tlawngta zaten New year kan rak dong. Kan Bishop nih hlasa tu ding ah Sangpi le Saw Win Lwin an kan kawh sak. Hla cu an von sak i caan a eh hnu ah kan mah classmates asi mi nih kut za kan va tlai lai Sangpi khi kan dung hi nah an rak ah khan ka ni theih tiah ati i kut za tlai ding in cun an va kal. Kan mah lam pa nih cun Saya Sangpi na ka thei nawn ma a ti. Sangpi nih cun “Sorry kan thei nawn lo” tiah a ti. Cui thu a theih cu a mol luklak a lungfak tuk le ning zak in khua a sa. Zeiruangah a mah nih cun a theih tuk ko na in Sangpi nih rak thei ziar lo.

Matthai 7:21 ah “Bawipa, Bawipa tiah a ka ti mi poh nih van cung pen nak sungah an lut dih lai ti nak si lo, asinan ka pa i duh nak a tuah mi lawng lawng kha an lut lai.”

Bawipa ni a dongh tik ah cun Bawipa hmai ah bia ceih kan si lai. Bawipa nang mah cu kan auh na dawt mi na fa nu Dawt Sin Par kha ka si. Ramthlo Vantualrawn khua i um mi ka si. Mi cung ah dawtnak, zaangfahnak nei mi ka si, Zaan tinte na hmaika ah thinlung kekkuai in mitthli thawn thla a cam mi ka si, Na thuthangtha khal ka sim ka phuang ko, Mi sifak pawl cung khal ah dawtnak ka nei, Kan khua cah ti in ka siantawk te kai zuam ve. Na ram cah tin ka siantawk ten kai pe, Kan khua pitar putar cung khal ah dawtnak ka nei ko. Pathian nih cun nang mah cu Dawt Sin Par ka si na ti ma kan theih mi na si lo Peter a nih cu zeitik hmanh ah tawh onh dah hlah tin hei ka ti seh la zei tluk lungfak le ningzak khi seh a si.

Mi tam pi cu Jesuh cu ka cah a thi i a thawh sal nak ah ka tho ve kan ti ko nan kan thawh sal nak lam sullam kan i fiang lo hoi hmang ruang ah le a hmin men khrihfa kan si ruang khal ah ti hi a hmang mi mi tampi kan um. Bawipa theih mi si kan duh ah cun a mai duh nak kha kan hawl i a duh nak kan tuah lawng lawng kha a si ko. Cu cu a thih nak ah kan thi ve i thawhsal nak ah kan tho ve hi cu asi.

Minung nih cun mi tthawngtha le mi lian le mi fim mi thiam lawng kan theih i mi sifak santlailo hngakttah buangro pawl kan thei kho hni lo. Asinan Minung nih kan theih lo mi kha a theih i a mah duh nak a tuah mi lawnglawng kha Pathian i theih mi fa cu kan si.

Na kutza kaupin pharh aw - Mai Esther Dimte (HLD)

Nikhat hnu nikhat an liam ih kumkhat hnu kumkhat kan upa vingvo. Kan taksa cu a t’hang ih tar lam a panh vingvo. Mi tampi cu taksa lam lawng si lo in thlarau lam khal ah an t’hanglian vingvo nan mi hrekkhat cu kum upa deuhdeuh thlarau lam ah nauhak deuhdeuh khal an rak um ve lala. Nang le kei teh kan taksa le kan thlarau an t’hanglian dan a hman maw?

Bible ca sungah kan zoh silen Jesuh khrih Jerusalem ah sunglawi zet ih a luh lai thu tampi kan hmu thei. Hlanlaisan ahcun ral an neh tikah khuasungah rang to tahrat in khuasung mi pawl in an rak hmuak ih an rak lawm t’heu. Nehtu an sinak cu an rak uang awk zet ih mipi khal in an rak sunlawi pi zet ve. Sihmanhsehla kan bawipa Jesuh cu siangpahrang a si ko nan rang a to lo ih laak a to sawn. Himi in ziangsi in hmuhsak ti le uan thlar nak thinlung a nei lo zia le a tangdor awk zia a langter a si.

Jesuh khrih hmuak ding in miburpi cun an puan an rak phah sak ih puan phah ding nei lo tu pawl in kuhsuk hnah an rak phah sak. Cutin Jesuh cu sunglawi zet in Jericho khua a pal hnu ah Jerusalem ah a lut. Hinah malte dunglam ah kir ta ding ah ka thinlung i tham zet tu cu siah khong tu pa Zakiah thu a si. Jesuh Jericho khua a thlen tikah Zakiah cun hmuh a rak duh zet nan miniam zet a si ruangah mibur pi lak in Jesuh a rak hmu thei lo. Cutikah theikung parah a kai lohli ih cutin Jesuh cu a rak cuan. Culaifangah Jesuh cu cui thingkung tangah a ding ih “Zakiah rong t’um aw, tuizaan ah na inn ah zaanriah ka ei ding” a ti. Zo in so Zakiah vek misual, mi bum hmang, siahkhong hnen ah Jesuh rawl a ei peih ding tin an rak ruat ban ding? Amah Zakiah rori khal in a rak ruat ban lo. Sihmanhsehla thinlung zohtu Jesuh cun Zakiah ih thinlungduhnak kha a rak hmu a si. Mipi pawl cu tlangbawi puithiam inn ah si lo in Zakiah ih inn ah rawl ei ding in Jesuh a feh cu an rak buai celcel. Zakiah cun amah rundamtu le a sinak vek ih a cohlang tu Jesuh a ton ngah hnu ahcun a neihsiah hmuahhmuah amai ta an si lo zia a fiang awk a si. Cutikah a neih mi thil hmuahhmuah ih a hrek kha mifarah pawl pek ding in le mi a bum mi pawl a letli ih kuan sal ding in thutiam a rak tuah a si.

Unau, nang le kei teh Jesuh tong duh ah kan khawm maw? Jesuh tong duh ah thla kan cam maw? Jesuh tong dingah ziang so kan tuah? Kan thilung a thei ringring tu Jesuh in a hnen ih kan kirsal ding in hngak ringring so khaw. Zakiah vek in kan neih mi thilri a hrek pek kan siang lo tla si men thei. Pek ding nei lo tla kan si men thei. Kan pek duh lo tla si men thei. Sihmanhsehla a luangliam mi duhdawtnak, ngaidamnak le thlacamnak in kan pek thei ve so khaw. Asilen tuini ah ziangso na pek ding? Na thinlung maw na pek ding? Na fimthiamnak maw na pek ding? Na sumsaw maw na pek ding? Na tikcucaan maw na pek ding? Tampi a pek tu cu tampi thlasuah an si ve ti a si kha hniglh lo ten kan kut sung ih um thilri sung in pektheinak dinhmun ih kan um a si ahcun pek uh si! Peknak in Pathian in a hnat'uan tu dingah in hril mi tla a si thei sokhaw. 

Jesuh Jerusalem a luh lai ah a rak thangt’hat rero tu miburpi cun caan mal te rei tikah Jesuh cu thinglamtah parah that ding ih a rak au rero tu ah an rak cang. Unau, tuini ah Jesuh in kan nunnak ah kan duh zawng in thlasuah in pek lo ruangah simaw, kan thlacamnak in let lo caan ah simaw, tuah ter kan duh dan vek in a tuah lo ruangah simaw, si ter kan duh vek in a si lo ruangah si maw phatsan hrimhrim hlah uh si! In duhdawt ih a nunnak hmanh in pe siang a si kha hngilh lo ten kan hrangah a t’ha lo mi cu khua in khaang sak lo a si ti hngilh hrimhrim hlah uh si! Kan nih milai hi ziangso kan si ih hitluk ih in duhdawt? Kan nih a sersiam cia milai hi ziangso kan si ih kan tlunah hitluk in rinh a um? Kan hrangah ui mi nei lo, a luangliam mi duhdawtnak thawn kan nunram in kaihruai ringring tu Jesuh in ziangso tuah ter in duh? Ziangso pek ter in duh? Zoso bawm ter in duh? Kan fiang awk hrih lo silen atu hi thla kan cam caan cu a si. 

Khuaruahhar Dawtnak - Dawt Sin Par

Pathian nih Van le Vulei a sung ii um mi thlapi, arfi, nika, a dang thil vial te a sersiam dih. Khuaruahhar Pathian mangbangza Pathian asi.

Asinan, Siangpahrang David cu a khuaruah har lo Pathian hmen cu a si cu a tuah ko lai teh! Hi thil a sersiam mi in hmen cu a sunlawi nak le biak awk tlak a si nak cu alangh ter cu (saam 19), hi tal a tuah lo ah biak awk a tlak lai maw tiah a ti. Nain, David khuaruahhar ter tu thil pakhat te a um cu cu" Pathian dawt nak" hi asi."minung hi zeiseh a si i na hnak kar ah na tenh? Minung menmen a si mi hi zeiseh a si i a zawn na ruah? ti hi ka ruat tiah a ti. 

Zei hmanh si lo mi nang le kei Bawipa nih ahnak kar ah an kan tenh! nan mah nih nan ka hril lo kei mah nih ka hril hni (johan15:16) tiah an kan ti. Tahthimhnak ah Vuleicung mi lian bik nih kan hril hni zei hmanh tuah hau lo, inn khal kan cawk sak hni lai, zeizongza kan tuah sak ttheh hni lai kan ti sehla zei tin seh kan leh hmang lai? Sim hau lo kan i nuamh lai ning hi cu mu! Kan hni kan daak lai, kan laam kan khawt lai.

Thih thiam mi minung hmanh nih cutluk nuamh nak, lungawi nak an kan pek si ah cun a nung mi Pathian, Khuaruahhar dawtnak a nei mi kan Pathian hnen sinsin ahcun lungawinak le hnangamnak a liam in a liam ko. A sunglawi Van mi thiang vialte nih an u pat mi Khuaruahhar Dawtnak nei tu cu...

Nunnak tidai in ngah tu Samaria nu - Mai Esther Dimte (HLD)

Nunau le mipa thleidannak, mi dum le mi rang thleidannak, mi khual le inntek thleidannak, mi fim le mi aa thleidannak, cathiam le thiam lo thleidannak, mi sual le mi fel thleidannak ti pawl hi kan pipu san lai hnak in tuisan ah a luar cuang a bang ka ti. Thuthang tampi kan siar/ngai silen ramkhat le ramkhat an do awk thu, pakhat le pakhat thu an el awk thu, neh tu le huham nei tu si ding in an zuam awk rero thu pawl kan hmu tam zet a si. Ziangruangah thleidannak a suak timi cu a ruang a tam zet ko ding nan kei ka ruah dan ahcun ‘kanmah vek in midang pawl an nung thei ve pang ding, huham an nei ve pang ding, an lian ve pang ding, thil an ti thei ve pang’ ti kan phang ruangah a si bik ding tin ka ruat.

            Miphun pakhat le pakhat an rem awk lo dan pawl zoh tikah mi thinlung a hnaihnok duh zet. Hlanlai ahcun Samaria mi le Judah miphun pawl an rak biak awk dah lo. Anmah miphun veve an si hmanh ah nupi a nei hrih lo mi pa le pasal a nei hrih lo mi nu cu zapi hmuh ah an rak biak awk dah lo. Fala le tlangval an biak awk thei lo ah ziangtin nupi pasal an nei thei ding tin thusutnak a um thei. Hi lai san ahcun nupi pasal ding ih sungkhat unau pawl ih rak tonh-tuah deuh ih nei awk an rak si. Tuisan cu mah duhduh hril ih nei awk a si tikah a t’hen-awk sal mi tla cu rel cawk lo an si. Nupi pasal nei awk dan thawn pehpar in hlathlainak a tuah tu pawl in an hmusuak mi cu mah te duh mi hril ih a nei awk mi hnak in nu le pa pawl ih tonh-tuah nak ih sin a nei awk mi pawl karlak ah t’hen awk nak (divorce) a mal sawn ti a si. America ram ih nupi pasal neih awk nak hlathlainak an tuah ve mi ahcun mah te duh mi hril in a nei awk mi pawl sung in 50% cu an t’hen (divorce) awk sal ti an hmu suak. Tuisan ahcun nupi pasal t’hen awk hi a ol zet nan hlan san ah cun a rak harsa zet. A hleice in nunau in ka pasal ka duh nawn lo ti hi t’hen men a rak ngah lo. Mipa lawng nih cuvek tuahtheinak huham an rak nei. Mipa ih sim mi lawng rak pompi a si ih thlun a rak si fawn. Hivek ih phun le hnam thleidannak a nasa zet lai ah Samaria nu cun zo hmanh a biak ngam lo ruangah le a ton ngam lo ruangah sunlaifang nisa lakah zohmanh tidai khai ding ih an feh lo caan te hril in an khua leng ih tikhur lam panh in a rak feh.  Hi ni ngelcel ah Judah ram ih sin Galilee ram lam panh in Jesuh le a dungthlun tu pawl khual an rak tlawng ve. Judah ram ihsin Galilee ram feh ding ah Samaria pal phah lo in feh a ngah mi a si ko nan cutin feh lo in Samaria lam in an rak feh. Ziangruangah sipei ticu Johan 4:4 kan siar ahcun fiangten kan thei ko ding. Jesuh in Samaria nu vek ih sunlai ih mi tong ngam lo le mi biak ngam lo tu pawl, mah le mah ka tling lo ti aw tu pawl, mi sual lak ah sual bik ka si ti ih mah le mah hmu aw pawl kha Bawipa’i hmai ah mi sual bik kan si lo thu le kan minung hawipi pawl ih in hnon hmanh ah rundamtu Bawipa Jesuh nih in hnon ve lo thu pawl sim duh ah a si ding tin ka ruat.  

Samaria ram, Saikhar khua ih um mi Jacob tikhur ah sun lai fang zohmanh um lo caan ih ti khai tum tu nunau nu hnen ah Jesuh nih Mesiah a si thu hi a veikhatnak a rel nak a si. Hi nu hi Samaria ram, Saikhar khua ih “misualbik, hlawhhlangnu, pasal panga nei nu” tin mi ih hmuhsuam mi le zianghmanh ih siar lo mi nu a si. Tikhur a thlen zawngah cun tlangval note, mi piangt’ha le mi mawi zet Jesuh cu tikhur kiangah a hmu. Kir ding ti ah le tikhur a thleng zo fawn. Kir lo ding ti ah le pasal nei lo fala a si ruangah Judah tlangval pa kha a um nak ih sin t’hawn ding in a sim thei fawn lo. Tlangval pa a t’hawn awk lo silen tidai a khai thei fawn lo ding. Culaifang ahcun mi thinlung le ruahnak thei thluh tu Jesuh cun, “tidai in ding i pe aw” tiah a dil. Ziangtin a let ding ah na zum? Tuisan fala vek cu sisehla ziang hmanh ruat ciamco lo in ol-ai zet in kan pek cih men ko ding. Sihmanhsehla, daan le dun thei zet tu, nunau mipa thleidannak tum zet a um thu a thei tu le miphun dang thawn duh tawk ih biak awk a ngah lo thu a thei zet tu nu cun “Kei cu Samaria mi ka si ih nang cu Judah mi na si, ziangtin so tidai in ding i dil” tin a let riangri. Jesuh cun amah kha nunnak tidai a si thu le cui tidai a in tu hmuah hmuah an ti a hal sal nawn lo ding thu pawl a sim. Culawnghmanh si lo in Mesiah a si thu tiang a sim thluh tikah Samaria nu cu a mangbang zet ih “Bawipa cui tidai in ding cu in pek ve aw la hinah tidai khai ah tla rat rero t’ul nawn lo ding in” tin a dil tikah Jesuh cun “na pasal va ko aw la ra sal aw” a ti. Unau, Jesuh in a tui na si dan cekci in hitin lo ti ve sehla ziangtin na let ding? Pasal/nupi ka nei lo tin Samaria nu vek in na let ve pei maw? Jesuh cun Samaria nu ih a umpi mi pa a pasal ngaingai a si lo thu le pasal panga a rak nei thu pawl a sim thluh tikah Samaria nu cun “Bawipa nangmah hi profet na si” a ti. Cutin a sinak hmuahhmuah pakhat hmanh hrelh lo in a sim thei tu Mesiah a tong ngah ruangah a lungawi tuk ih a ti thawl taanta in khuasung ah a va tlan ih a khuapi pawl khal cui nunnak tidai a in ter hai a si. Himi Samaria nu hi pasal tampi nei, hlawhhlawng, mi sual nu, ui-re nu tin a phunphun in kan soisel thei ko ding nan a ngaingai ahcun kan ruah vek a si lo men thei. An nih san lai ah nupi nu pakhat in a pasal kha a duhduh in a t’hen (divorce) thei lo. Pasal le nih an duh lo tikah innleeng ah suah tahrat in an rak dawi/hnong a si. Cuvek dinhmun ruangah pasal tamtuk a nei mi, sunlaifang nisa taktak zo hmanh tidai khai ding ih an feh lo caan lawng ih ti khai ding ih a feh ngam tu le zozo khal ih zoh niam mi, mi sual bik ih hmuh mi Samaria nu ih thinlung a hmu tu kha zoso a si? Kanmah in rundamtu Jesuh a si kha. Kan nih khal kan sinak vek in in cohlang thei ve ih mi sual bik ihsin mi fel bik ah in tuah thei a si. Kan minung hawipi pawl cun mi sual bik, mi t’ha lo bik, mi thiam lo bik, mi borh-hlawh bik, fih nung bik mi, mi aa bik, thin tawi bik, le mi hawizawng lo bik ah in ruat in, in hmuhsuam hai hman sehla nunnak tinung kan in ngah zo hnu ahcun cupawl cu kan ral do nak hriamnam sawn ah kan hmang ding ih Samaria nu vek in kan khuapi le kan rampi tiang nunnak tidai a in ter tu kan si ve leh ding. Ralring lo ih a nungdam men mi kan si lo ih Bawipa’i khuakhaannak ruang sawn ah hi leitlun khualtlawnnak ram ah kan um rero mi hi a si. Jesuh in Samaria nu kha nang cu hlanlai ah misual zet na si ruangah nunnak tidai in ding ah na tlak lo a ti lo. Nang cu pasal panga na nei ruangah Pathian thangt’hat dingah na tlak lo a ti fawn lo. Nang cu mi hnen ah na pawl aw lo ih nangmah ten mi um lo caan lawngah leng na suak t’heu ruangah biaikinn ah khawm ding ah na tlak lo ti khal a ti lo. Kan minung mit ih kan hmuh mi sualnak hmuahhmuah kha a hmu sak lo ih a sinnak vek cekci in a cohlang sawn a si. Unau, nang le kei khal in rundamtu Bawipa nih in cohlang hnu ah, kan fala kan tlangval, kan nupi kan pasal, kan nu kan pa, kan pi kan pu, kan ni kan rang, kan sungkhat kan unau, kan khuapi le kan miphun pi ih sualnak hmuahhmuah cu relsak rero nawn lo in kan ka in kan duhdawt kan ti rero mi cu kan nunnak taktak in lang ter uh sila an sinak vek cekci in cohlang thlang uh si! A liam cia caan cu a liam thluh zo ih zohmanh in an kir ter thei sal lo ih an remh thei sal nawn fawn lo. A liam cia caan ah cumi na si, kha mi na si, mi sual na si, mi borhhlawh na si, zu-in sa-ei na si tin minung mit ih hmuh thei mi sualnak hmuahhmuah sal in kan ti awk rero lai a si ahcun kan thinlung tak ten kan duhdawt awk ngaingai hrih lo tinak a si. Kan Bawipa Jesuh ih in zirh vek in kan minung hawipi an sinak vek cekci in kan cohlang thei hrih lo sung cu kanmah khal ngaidam nun kan nei ngaingai hrih lo tinak a si. Mi nih in ngaidam thei lo hmanh ah kanmah le kanmah cu a liamcia caan ih kan sualpalh nak hmuahhmuah cu ngai dam awk uh si! Jesuh duhdawtnak cu kan nunhlun le a liam cia caan ih kan sualnak hmuahhmuah hnak in a tum sawn a si. Nunnak tidai a in ngah zo tu nih cun kan duhdawtmi pawl khal in ve hai sehla ti kan siaherh tengteng a t’ul. Cu ti ih siaherhnak kan nei lo sung poh cu Nunnak tidai si lo in a tu le tu a hal sal cingcing mi leiram tidai lawng kan in rero tinak a si. Nunnak tidai a in ngah zoh tu pawl in a in ngah hrih lo mi pawl hnen ah cui tinung cu pek ve uh si! An umnak hmun ah va feh in kan va pek thei lo hmanh ah kan um hmun ihsin phone biak nak in maw, cakuat nak in maw, laksawng kuat nak in maw, thlacam sak nak in maw tin a phunphun in kan pek thei ko. Rundamtu Bawipa nih ziangmi tuah ter a lo duh ih ziangruangah leilungtlun ah a lo thlah timi na fiang awk zo maw? Na fiang awk hrih lo a si len thlacam aw. Na nunnak na kesik ihsin na luzim tiang Amah kut ah ap aw la na dung na hmai ih sin le na sir ih sin lo kilveng ringring ding ah le a sun a zaan ti lo in lo umpi ringring dingah a thlarau thianghlim sawm aw. Duhdawtnak taktak cun a liamciacaan ih mi sualnak ruangah mawh a phurh hai rero lo ih cuvek sualnak lamzin an zawh sal nawn lo nak ding in lamzin thar a sial pi hai sawn a si.

Ka ngai ruangmang (Biazai) - Ngun Siang Dim

Zing Ni a suak, zanlam a liam.

Kan tiang sal ee, X'mass kum thar.
A thar sal ko, kan mitthlam ah,
na mithmai le na annka nem.

caan a kim, kan let leikuang.
Fang an thar cang, khuasik thla ah.
Thal tlawng pit caan, ti ngahring dawi
cu cang lai khaw, nang um lo in.

Hngilhni um hlah, liamcia caan kha.
Zinghmu, Tualzaam, Tipi, Kawlrawn,
Chokhlei, vaube, phaiceu par nih,
Milung hlau ee, liamcia nun hlun.

Ka ngai ruangmang, nang thawn leen kha.
Na um nak le na tuan mi ah,
Zingnu thlasuah dong hlei ce mu!
Thlaza ka cam, caan tha hngak in.

Valentine's Day Thuanthu – Mai Dawt Sin Par

Vulei pumpi nih an theih cio mi Valentine's day hi zeitinseh ai thok ti hi tawifiannak te in kan von zoh lai. Kawl pawl nih cun "kabah chittu Mya Neh" an ti ii kan Lai mi nih cun kan nei hmang lo. Asinan hitin kan Lai in ka von leh ve lai "Vulei cung pumpi Duh-dawt ni."
A.D 270 hrawngah Rome khua hi a rak tla ngai ngai. Culio ah cun tuksum za asilo le ruru hranghrang in a um mi Roman Emperor cu Claudius II asi. Claudius II nih cun, an ram ah hin raalkap lei ah thazaang cah ter hi a duh. Mi tampi nih an inn le lo, innsungkhar le nupi fale pawl kal taak in ralkap lei ii tuan kha saduhthah bik mi cu asi. Asinan au hmanh nih an lungkim pit lo. Cutikah Claudius II cu athin a hong tuk ii hi ti in thu (order) a suah. Au hmanh nan va si ah atu bantuk caan ah hin ai thi-um (marriage) mi nan um lo lai. Ai ham cang mi lengfa tlangval khal nih nan ii ham nak kha nan tthulh dih lai tiah a rak ti. Tthit-um nak hi ka kham lai ii single an si lai ruangah mitampi cu raalkap an lut dih lai tin khua a khaang. Culio ahcun krifa mi pawl hi an rak vaivuan ngai te. Culio ah St. Valentine hi tlangbawi pakhat a rak si (tui san in cu Pastor kan ti lai cu). Valentine nih cun cui thu suah mi cu a theih tikah a ngah lo mi thil asi a ti ii Tthit-umh nak cu a thup te in a rak tuah sak lengmang hni. Cutin cun mi tampi nih an fuk an panh.

Caan a hong sau deuh tikah cui thu cu Claudius II nih a theih ii Valentine cu an tlaih ii thong ah an thlak. Cuti cun a taksa nih a tuar kho nawn lo ii thawnginn sungah a nun nak a liam i a ruak ni hi February 14 a si, cui ni cu lengfa tlangval vial te nih hi thil hi ralhraang ruang lawng ah asi lo "duhdawtnak" ruang khal ah asi an ti ruangah tui sun ni tiang an sunloih nak cu a si. Mi seu nih cun Valentine's Day hi "Missionary Day" ti khal in kawh kho asi an ti. Cui ruangah tui sun ni tiang lengfa tlangval pawl nih pakhat le pakhat an i duhdawtnak an langh ter ii chocolate an i pe ii a dangdang lak sawng tla an ii pe.

Hi “duhdawtnak ni"  hi lengfa tlangval cah lawng si lo in nupi pasal innsungkhar a drih cang mi le te le fa a nei cang mi pawl cah khal ah ni sunglawi a si bantuk in na duhdawt mi na nupi na pasal, na te na fa, na nu na pa kha "KAN DAWT TUK" tin sim kho seh la; cun Bawipa nih an dawt tuk ti hi pakhat le khat kan ii simh dingah a biapi ngai te. Lengfa tlangval khal nih mi kan duh lawng a za lo ii kan dawt ding khal a thupi ngaite. Nupi pasal khal nih duhnak lawng si lo in dawtnak thawn innsungkhar sersiam/bunh i zuam ding kan si. Dawtnak a neih nak hmun cu a innsungkhar ah lo le a mah pumpak ah beidongh nak, harsat nak a ton khal le cui harsat nak vial te kha Duh-Dawtnak nih a neh ter kho dih.

February 14 ni ah Nan za ten "Happy Valentine's Day"

Pakhat cio nan pumpak ah siseh, nan innsungkhar cio ah Duh-dawtnak leng camcin hram ko seh!

Hmunhma hmaan le teitu - Bawi Nei Thang

Voikhat cu zuamnak a um i cui zuamnak ahcun ai tel dingmi an hril hni i tindan an pek hni. Cui tindan an pekmi le an hmin pawl cu a tanglam bantuk in an si.

1. Thiahlei kha zam tindan an pek

2. Rampei kha teh tindan an pek

3. Mupi kha tlangkai tindan an pek
4. Sabek kha tileuh tindan an pek.

An i zuamnak ding a ni le a caan an phan i anmah le tindan an peknak hmunhma ah an i zuam cio. Anmah le an ti kho tawk ten an i zuam i Thiahlei khal a zam kho maw ti ahcun a zam kho ve ko, Rampei khal a tek kho maw ti ahcun a tek kho ve ko, Mupi khal tlang a kai kho maw ti ahcun a kai kho ve ko, Sabek khal ti cu a leuh kho ve maw ti ahcun a leuh kho ve ko. Asinan nehtu le hlawhtlinnak hmutu cu an si kho lo lai ti cu a fiang. Teitu le hlawhtlinnak hmutu an si kho lonak ding a ruang cu anmah le an umnak ding an i zuamak ding tindan an peknak ding hmunhma ah an umter hni lo i an i palh ruangah a si. Teitu le hlawhtlinnak hmuh kho ve ding ahcun minung hmaan, hmunhma hmaan a si hmasa a rak tul. 

Ngaidamnun neitu - Mai Esther Dimte (HLD)

Leilungtlun mipum billions sarih lai a um mi kan zaten kan hmin le kan umnak in thei lawng hmanh si lo in kan samphang ziangzat a si ti tiang ih in thei tu kan Pathian hmanh in kan sualnak le kan palh nak, kan ti thiam lo nak le kan thinlungsia in cohlang ih in ngaidam thei a si ahcun nang le kei cu zoso kan si ih kan unau sualnak kan ngaidam thei lo? Mi in kan ti thiam lo nak ah mawh in phurh ih an kutzung in sawh rero lai ah kan tuar thei lo ih kan hmuitinh mi hmanh kan dungtunh t’heu si lo maw? Ziangruangah kan milai pi ih famkim lo nak kan cohlang sak thei lo ih kan kutzung kan khih ve rero? In sersiamtu le nitin in kilvengtu kan Pathian in tuini ah kan sual in ngaidam ih thlasuah pek in duh ko nan kanmah nih “Bawipa ka manh hrih lo, sual ka duh lai, thlasuah tla in pek hrih hlah aw” tin kan ti pang maw? T’ongkam in kan ti lo men ding nan kan theih awk lo sungah kan nitin nundan in kan langter rero tla a si men ko ding.

Exodus 8:9-10 ah kan zoh silen Pharaoh siangpahrang pa in Moses hnen ah “na Pathian hnen ah butlak pawl um nawn lo ding in sim aw” a ti. Cutikah Moses cun “ziangtikah cui thil cu cang sehla na duh?” tin a sut sal tikah “thaisun ah” tin siangpahrang pa in a let nak kan hmu thei. Unau siangpahrang pa nih ziangruangah tuini ah a ngah thei ko mi thil kha thaisun tiang a hngak si pei? Bible lam hlathlaitu tampi in an ti mi cu “siangpahrang pa in a tu ah butlak cem sehla ka duh a ti silen a cem ngaingai ding ih mipi in Pathian a um ti an thei ding, cu ruangah thaisun ah silen cu zaan an it sungah an mah ten butlak pawl an tlanhlo tin mipi nih an thei ding” tin Pathian thiltitheinak langter a duh lo ruangah a si ding an ti. Mi hrekkhat lala cun, Moses le Pathian an biak awk nak ding caan mal lai an t’ul ding ti a ruatsak ruangah a si ding an ti. Kei ka ruat nak ahcun ziangzongza tuahtu, uktu le neitu Pathian hrangah a har mi pakhat hmanh a um lo zia a thei lo ruangah a si ding ka ti. Laitlang ih um lo riak dah pawl cun butlak pawl ih hna an set zia le fih an nung zia kan thei thluh ko ding. Ruahpi a sur ih it a nuam zet ding tin kan ruat rero lai ah butlak pawl saklam thlanglam an biak awk ih an awn ciamco t’heu. Awn nawn hlah uh ti thloh awk khal an t’ha lo ih awn lo ding in kham dan khal a um lo. An taksa vun hi a naal zet mi an um ih a hraap zet mi tla an um ve. Phundang ih kan sim a si ahcun tenh um za taksa nei tu an si. Keimah ih sin thok in zohmanh nih butlak duhnung te kan ti dah lo. A sa khal ei a si dah lem lo. Asinan, tuisan ahcun Thailand ram le Tuluk ram ah ro ten an rawh ih thaw ngaingai in an tuah ih market t’hazet ah a hong cang hngehnge. Hitluk ih hnaset, hnaihnok, fih um le hahio lo za butlak pawl in siangpahrang pa le a ram pumpi cu an tlun tikah ziangtluk in mitkem za an si ding ti cu kan mitthlam ah kan hmu thei cio ko ding. Zaan ah it thiam lo in an tuah ih an innsung/leng ah an khat thluh. Cutluk ih a hnok mi le a tenh um mi dinhmun ih sin luat dingah duhhrilnak pek a si lai ah khan “atu” a ti thei mi a si ko nan a minung sinak in a ti duh lo. Cutikah, tuisun ih a cem thei mi thil a si ko nan a thaisun tiang amah le a miphun pi nih an rak tuar bet a si kha.

Unau, kan nih teh kan nitin nun ah tuisun ah mingaidam theinak caant’ha kan nei ko nan ngaidam duh lo in kan um pang maw? Tuisun ni ah kan palhnak hrangah ngaithiam dil ding kan thei ko nan dil duh lo in kan um pang maw? Zoso kan si ih ziangso kan si? A ngaingai ten ti ahcun zo hmanh kan si lo. Kanmah le kanmah cu Pharaoh siangpahrang pa vek in mi fim, mi thiam le mi sang zet, mi lian zet, thil ti thei zet ah kan ruat awk men ko ding nan duhdawtnak thinlung, mi ngaidam duhnak thinlung, mi bawm duh nak thinlung kan nei lo ahcun mi hmuahhmuah lakah santlai lo bik kan si timi kan hngilh lo pei uh! Tuisun ni ah mi na ngaidam thei lo mi kha a liam cia thu ruangah a si pang maw? Mi nih ngaidam dil lawngah mi ngaidam duh tu teh kan si pang maw? Mi t’ongkam kamkhat te an t’ong sual ruangah thilt’ha ti kan thei ko mi tuah duh hrim lo in kan um pang maw? A ngaingai ten kan ti ahcun thilt’ha a si ti kan thei cing in kan tuah lo tikah kanmah le kanmah kan mualphoh awk rero men sokhaw a si. Kan Bible in mi parah thilt’ha tuah ding in zirh kha cing ringring uh sila ngaidamnun neitu si zuam uh si!