Nauhak Vek In - Mai Esther Dimte (HLD)

Ka fapa Daniel (2.3 y/o) nih tampi in zirh. Ahleice in Pathian ih in duhdawt zia le in ngeihven ringring zia pawl a tak in nitin in tep ter ringring. Culawnghmanh silo in nauhak vek in thinlung thiang nei a tthat zia pawl tla in zirh asi. 

Daniel zing a tho pek ah siseh, sun a it nak ihsin a tho tikah siseh “Mom” tin in hlam/ko ringring ttheu mi cu tuizarh sung cu “Dad” a ti ringring thlang. A kiang ah 24/7 ka um ih ka zohkhenh mi a zin le ek ka fingkhawi sak ih tihal rilrawng ih um lo ding in tirawl ka pek ih a umhar pang hlah seh tin ka lekpi ringring mi rori nih a kiang ih ummi keimah in hlam lo in a kiang ih um lo mi apa a hlam tikah ka feeling malte a out. A mitpar zet vek in ka hmu. Ka thinheng cu silo. Ka riahsia khal asi cuang lo. Apa a hlam ding cu ka duh zet mi asi ko. Apa nih a duhdawt zia le a ngai zia pawl tla ka sim ringring mi asi ko. “Papa nih a lo duhdawt vek in na duhdawt ve ding maw, papa cu ttihzah ding, upat ding le a thusim ngai ding sokhaw asi” tin ka zirh ringring mi asi ko. Apa hnen khal ah a fapa nih a ngai zia le a hlam dan pawl ka sim ringring ttheu. Cutin zo ih fial ttul lo in an pafa karlak ah pehtlaitu hnattuan keimah ten ka pek awk. Apa cu nitinten dawr ah hnattuan mi asi tikah a falepawl in anmah a duhdawt hai zia pawl an hna sungah lut ter ding cu keimai hnattuan vek ah ka ruat awk. A caancaan ahcun apa hnattuannak dawr ah tla bazar kai phah in ka fehpi hai ttheu. Ka falepawl in keimah in duhdawt, tlaihsan, upat vek in apa par khal ah thleidannak nei lo ten an duhdawt, tlaihsan, upat ve ding ka duhsak hai. Apa nih a lekpi hai ih an hni ciamco tivek caan ah anmah hnak in keimah ka rak lungawi sawn. Nuam zet ih an lek tlang lai caan pawl cu movie tthattha Korea Drama, Hollywood, le Bollywood pawl hnak in duh an nung sawn ih zoh an nuam sawn. 

Kannih Pathian zumtu pawl tla kan nuam kan har lai caan ih kan hlam/ko ttheu mi Pathian hlam/ko nawn lo in midang sawn kan va hlam/ko tikah Pathian feeling a out ve ding. Tuihlan liangluang thluasuah malza thawn in kilhim ih kan ttul mi ziangtinkim in pe ringring tu Pathian hnak in milai rinsantu sihlah uhsi! Kan harsat caan lawngah thlacamtu silo in kan nuam caan khal ah lungawi thu sim in thlacam ringring uhsi! 

Jesuh in “nauhak vek si uh” tiah in fial mi tla a thar in ka fapa nih in zirh asi. Nauhak cun, “hitin ka ttong len ka nu a riahsia ding” tivek an ruat ban lo. Thaisun ziangmi rawl ka ei ding ti khal in an donhar dah lo. Ngaidam dil an duh lo zet mi khal kan fial ahcun paih lo cing ten ngaidam an dil thei. Kannih upa pawl cu “hitin ka ttong len mi thin ka heng ter pang pei maw, thaisun ziangso kan ei ding, tivek ah kan buai kual ringring nak ah nitin thinhar in kan um. Culawng hmanh silo in thil kan ti palh ruangah ngaidam dil a ttul rori mi khal dil duh lo in kan um hrim ttheu. Mathai 18:3 sungah “Fiangtein ka lo sim: nan thinlung nan thleng ih hi nauhakte bangtuk nan si lo ahcun vancung Uknak sungah nan lut dah lo ding.” 

Daniel vek fapa duhnung zet Pathian thluasuah ka dong ve cu ka phu lo mi laksawng Ro sunglawi asi. Ka hrangah zirhtu ttha si ringring in ka rualpi ttha si ringring keici. Pathian in lei thluasuah van thluasuah lo pek hram ko seh! 

Nauhak Kilkhawi Dan - Mai Esther Dimte (HLD)

Fate tla hi Pathian ih pekmi thluasuah ro sunglawi an si (Saam 127:3) ti hi Bible sungah kan hmu thei lawng silo in nulepa tinkim ih kan pom mi thuhman asi. Kan fate pawl mi zawnruat thiam tu le mi kom thiam tu, a lungawi mi le mi ngaidam thiam tu, thil ziangpoh ah a ttha zawng ih hmu thei tu an si ding cu zovek nulepa khal in kan duh thluh ko ding. Kan duhsak dan vek ih an tthanglian dingahcun an hrangah thlacam sak nak lawng in a tawk lo ih kan zirh hai ding le kan bawm hai ding cu a thupi zet asi.

Fate hmaisabik kan nei lai ih kan lungawi dan le neta deuh ih kan nei sal tikah kan lungawi dan pawl cu an bang awk asi. A bang awk lo mi cu kan fate upasawn le nautasawn karlak ih an thinlung (feeling) kha asi. Nautasawn cu a suak pek te asi ruangah zianghmanh a thei hrih lo nan upasawn cu tu le tu a ttap thei zet. A nau a duh zet ko nan kan cawi tam deuh tikah a iksik asi. Caan remcaang a nei tik poh ah a nau cu a beng, a puan tivek tla a hlip sak thluh ttheu ih a thil tla a laksak ttheu asi. Ziangah hitin a tuah ti asilen a nau lawnglawng kan ngeihven mi kha a duhlonak a langter ruangah asi. Hivek cang lo ding in “a uu sawn cu nau a nei hlan amah lawng asilai ih kan ngeihven vek in catbang lo in ngeihven a ttul asi” tiah nauhak thinlung lam zirsaang pawl ih hliakhlainak ah an hmusuak asi. Kan fate upa sawn cu tuihlan ih kan cawi kel le pom kel in cawi le pom a ttul. Kan hnam kel le kan awi kel in hnam le awi a ttul. Cutikah naute thar kan nei ruangah kan duhdawtnak a mal cuang tin a ruat (feel) lo ding ih a nau par khalah iksiknak a nei mal deuh ding asi.

Nauhak a ngam nak a si phot ahcun tin a duh mi hmuahhmuah tuah/tham ter thluh ding asi lo. A hrangah ttihnung mi le a ttha lo mi cu a caante ah nunsim a ttul asi. Cuti nun kan sim caan ah reipi a ttap caan khal a um ttheu ko ding. Sikhalsehla a nauhak lai ah nun kan sim mi cun a upa tikah tampi a tthahnem leh ding asi. Kum hnih nauhak pawl khi mirang pawl cun “Terrible Two” an ti hngehnge. Ziang ruangah cutin hmin an pek ti cu nauhak nei hmuahhmuah cun kan thei thluh ko ding. Thusim an ngai lo zet laifang le thil an tokhrok duh zet laifang asi. An huatsuak thei zet ih it le rawl ei hnak in lek rori an duh sawn caan asi. Cutikah nulepa in nun kan sim hai tikah kan awkam kan ralring zet a ttul. Culawnghmanh silo in kut kan thlak hai lo ding khal a thupi zet asi. “The Everything Parent’s Guide to Positive Discipline” timi cabu ngantu Cari Pickhardt cun “kan fate pawl an taksa na ding in kan thawi/beng cu nun kan sim hai silo in kan thinhengnak dam ter ding ah kan tuah mi sawn asi. Cutin kan tuahnak thawng in a cak sawn tu le a upa sawn tu cun a duhvek in thil an cang lo tikah mi a thawi thei asi timi kan zirh thawn a bang awk asi” ati. Ka fapa te Daniel hi kum hnih asi ih caan tam sawn ahcun thusim a ngai zet ih kil a ol zet mi asiko nan a ziangmawcaan te ahcun thusim a ngai duh ttheu lo tikah ka raak ttheu ih ka beng ngah pang ttheu. Cutikah a tui a tlun ih cabu ka siar mi hi a hman zet ka ti. A cang thei bik in ka kut thlak lo ding le ka awkam hrang lo ding hi ka ralring awk bik mi asi. Ka tuah pang hmanh ah ngaidam ka dil lohli ih ka tuahnak san khal ka sim cih asi. Nulepa manh lo ruangah phone pek men, video zoh ter men tivek in nauhak an ttap lo nak dingah lem ding an silo. An zongsang ngah pang ahcun vansanglam in kan buai leh ding asi. Nauhak video zoh tamtuk pawl cu an mit a siat duh zet lawng silo in mi thawn kom awk dan an thiam/paih lo ih an upa vivo tikah thinlung lam damlonak an nei duh zet asi. Culawng silo in video zoh tam tuk pawl cu an thau duh zet ih an zaangzel hai thei zet asi. 

Nauhak hi caanremcaang kan nei lawngah silo in ziangtik lai caan khal ah kan zirh hai a ttul asi. An hrangah ttih a nung mi pawl meisa, tisa, naam tivek pawl khal a fiang ding in kan sim a ttul. An hmang mi ziang asi, khoinah an feh/thleng, zo thawn an tong awk, sungkhat unau pawl ko dan tivek pawl hi amah le a caan te ah kan zirh hai a ttul asi. Culen cangan dan, zuksuai dan, kut kholh dan, hnipuan hruk dan, rawl ei dan, tidai in dan, ha tthuah dan, sam hriat dan, kedan hruk dan,...tvp khal nuam teten kan zirh a ttul. Himi pawl an zir lai ah an tuah lohli thei lo ruangah an thinheng caan le an riahsia caan a um ttheu ding. Cutikah "na thiam hrih lo ruangah asi, na tuah rero ding ih na thiam zet leh ding" tin thazaang kan pek thiam ding le an tuah thiam zo mi parah kan lawm thiam ding khal a thupi zet asi.

Kan umnak hi Southern California peng, Los Angeles khua asi ih laimi kan mal zet nak asi ruangah Daniel hi lekpi ding rualpi a nei lo tluk khi asi. Ka zaangfak thei zet ttheu. Sihmanhsehla kan inn le kan dawr a nai zet ruangah apa te hnattuannak ah nitinte nawn in kan feh thei ih kan miat zet thu sawn hi a hnenah ka sim ttheu asi. Culawnghmanh silo in kan inn kiangah lek nak park innsung thawn innleng thawn a um ih kan duh tik poh ah feh in nauhak dang pawl thawn kan lek tlang thei ruangah kan vanttha zet asi ka ti ttheu. Kan nei lo mi hnak in kan nei mi sawn a hmu thiam ding ka zirh duh ruangah cutin ka sim ttheu nak asi.

Kan fate pawl hi a kumkhua ih thilri bang in kan nei mi kan ta an silo. Pathian nih in san mi hlawnthilri sunglawi sawn an si. Zohmanh in an sui le ngun cu daithlang in an ret men lo ih an sunlawih zet ih an kilkhawi ttha zet asi. Cui sui le ngun hnak ih a sunglawi sawn mi kan fate pawl cu leitlun nuamcennak ah an pial lo nak dingah an nauhak te lai ihsin Pathian thu sung ah kan hruailut hai ding a thupi zet asi. Thinheng in nunsim, thawi, raak ciamco tivek cu tuah lo hram zuam uhsi! Cuvek tuah kan hiar tuk caan ah a siat/na thei lo mi lukham tivek sawn beng sehla silolen khaan dang tivek ah lut uhsila kan thinhengnak a reh hnu lawngah fate pawl cu nunsim thei zuam uhsi! 

Innsaang Thuthup Pahra - Mai Esther Dimte (HLD)

Innsaang nuam si thei dingah Pathian kan ttihzah vek in nupa karlak khalah pakhat le pakhat kan upat awk tonh a ttul asi.

Mai innsaang hrang hnak in midang hrang kan ruat sung cu kan innsaang ah lungawi diriamnak famkim a um thei hrih lo ding.

Mai nupi/pasal hnak in midang lungawi ter kan tum sung cu innsaang nuam kan si thei hrih lo ding.

Innsaang buainak silolen tthentthek awk nak hi nupi/pasal in amai duh dan vek in khua a khaang ih pakhat le pakhat thuron awk lo nak in a thok asi.

Kan innsaang hnak in thil dang pakhatkhat (hnattuan, rualpi, phone, zu, gym...etc) kan thupi ter sawn ahcun a tuan ah maw a tlai ah simaw pakhat le pakhat karlak ah thinlung hmu awk lo nak a suak ding asi.

Innsaang cu ziangzongza a bawm awk tonh ding ih design mi kan si. Nunau hnattuan, mipa hnattuan tivek thleidang ding kan silo. Fialcop ttul ding khal kan silo. Innsaang nuam si thei ding ahcun pakhat le pakhat duhdawtnak thawn innsaang hna le nau kil tivek thatho zet in ttuan tlang ding kan si.

Kan ke pahnih parah hnget zet ih kan ding thei hlanah midang kan va bawm tum rero silen a rei hlan ah kan tluk ding asi. Ke khat lawng cun reipi din a har zet.

Innsaang nei hnu ah fala/tlangval hlun lolen nunau/mipa rualpi pawl thawn nel awk zet in biak awk le caan hmang tlang rero nawn lo ah a ttha. Ziangahtilen, minung cu kan hmu awk, biak awk, caan hmang tlang a tam ahcun pakhat le pakhat a duh awk sal thei mi kan si ih innsaang hrangah kekkuainak a suak thei asi.

In hringtu kan nulepa, kan suahpi unau pawl le sungkhat unau pawl hi kan hrangah an thupi zet ko nan kanmai dinh mi innsaang hnak in thupi sawn ah kan ret lo ah a ttha. Kan fala/tlangval lai ah caan tawkfang kan pek hai zo ih kan bawm hai zo mi an si ruangah kan innsaang hrangah buainak suakter ding khop in kan ngeihven nawn lo ah a ttha.

Nupi/pasal kan nei hnu ahcun kan nupi/pasal ih nulepa kha kan mai nulepa vek in kan upat hai ding a thupi zet asi. Cuti kan ret hai thei asilen kan nupi/pasal cu kan parah a lungawi ding asi. Nupa timi cu pakhat le pakhat lungawi ter awk a thupi zet asi.

Phunhra Camibuai - Mai Esther Dimte (HLD)

Camibuai Ong Pawl Hnenah Thucah

Tuikum 2018-2019 cazir kum ah phunhra a ongtu pawl siseh, ong kho ding in cazirhtu pawl siseh, sumpai le thlacamnak thawn a bawmtu nulepa, ulenau pawl vialte siseh nan zaten ka thinlung takten kan lungawi pit taktak hni. Hmailamcaan ih nan fimthiamnak lamtluan ah hihnak ih uak le sang mi hlawhtlinnak hmu sin vima hram ko uh tiah khal duhsaknak kan hlan hni asi. Phun hra ka on ahcun a za cang timi lungput nei hrimhrim hlah uh! Phun hra nan on cu hmailamcaan nan nuntu khuasaknak ding cah innka tampi lak in a hmaisabik nan on kho bantuk asi. Innka on ding tampi a um hrih. Kan khua kan ram fimthiamnak thawn kan tundin a hau. Cui fimthiamnak cu pehzulh ih kan zir vima lawngah kan ngah kho ding mi asi. Nulepa khal nih kan fa le hihnak in tlawng sangsang an kai kho ih degree sangsang an ngah kho sin vima nak dingah thazaang le ruahnak pe uhsila sumpai khal in bawmsan hrih ko uhsi! Kan ram a tthanso ter kho tu ding le kan ram a thleng kho tu ding cu hi kan fa le pawl hi an si.

Camibuai Sung Pawl Hnenah Thucah

Tuikum 2018-2019 cazir kum ah ca fakpin nan ii zuam ko lai nan a ong kho ve lo pawl siseh, cazirhtu pawl siseh, sum le pai tampi ek heu tu nulepa pawl vialte siseh nan ngeihsiatnak kai hrawm ve asi. Atui tan ih camibuai ong mi cazin ah nan hmin ai tel lo ruangah ningzak le beidong in um hrimhrim hlah uh! Hmaikum ah hihnak in zuam kho nak caan ttha nan nei hrih. Mi seukhat cu nulepa nih fialsom ih tlawngkai nan si kho men. Mi seukhat cu mah nih tlawngkai a duh ngaingai mi nan si kho men. Mi seukhat cu a phung men ih phun hra tian sawhsawh duh mi nan si kho men. A zei khal va sisehla tlawngkai le cazir timi hi zapi zate cah asi lo timi cu kan theih ah a ttha. Singapore ih tlawng sayakyi nih a sim mi cu mi hlawhtling mi si dingah kan zir mi subject zaten hmat ttha kan ngah dih thengtheng a hau lo ih kan mai pahrang le kan pawcawmnak ding thawn ai pehpar mi subject ah a thiam mi kan si ding a thupi deuh a ti. Phundang in sim ahcun sibawi a ttuan te ding mi tlawngta cah music subject ah a hmat a tthat thengtheng a hau lo ati duh nak asi. Vuleicung mifim tampi lakah pakhat asi ve mi Albert Einstein nih ati mi cu nga pakhat ih a thil ti kho nak khi thingkung cung a kai dan in tah ai tum ahcun a san sung cui rian cu aat rian asi a ti lai ih a tuah kho dah fawn lo lai. Cubantuk in phun hra on le tlawngkai khal hi zapi cah asi lo ih phun hra ong lo khal in milian le hminthang tampi an suak kho thotho. Cuti ka ti tikah fimthiamnak le zirsang ka zohniam ruangah asi hrimhrim lo. Thluak nih ca a duh bak lo mi le ca a thiam kho bak lo mi cu pumpi hnek in hnek ding asilo ih cui hnak in kut thiam pakhatkhat zir in sumsaw a hlawh silen a tthanso a rang deuh hoi lai.

Thunetnak

Camibuai a ongtu kan si ah siseh, a sungtu kan si ah siseh Pathian lamhruainak thawng in kum khat sung ih kan zonzainak le kan teirialnak theipar cu kan hmuh cang. Tui kan hmuh mi hlawhtlinnak le sunghnak hi kan nunlamtluan ah fim an kan zirh tu le an kan remhtuahtu si ter kho ii zuam uhsi! A ongtu nih Pathian hnenah le camibuai ong kho ding in ca an in zirhtu le tlawng an in retu pawl hnenah lungawi thu sim hngilh hrimhrim hlah uh! A sungtu khal nih Pathian hnenah vuihram lo ten lungawi thu sim kho tu si ii zuam hram uh! Pathian nih a mi le fa cah a tthabik in khua a khaan ringring asi timi hngilh hram lo ten kan hmuhtonmi thil zei poh ah a cohlan zia thiam ii zuam uhsi!

Nunu Hnenah Cakuat - Sui Tin Dim

Duhdawtmi..Nunu...❤..Lungawi Nu Ni..❤

Bawipa nih thluasuah in pe sinsin hram seh mu! 🙏

Unau pasarih na paw sung kan um in tuni tiang siar cawk lo Duhdawtnak uakpi thawn na kan zohkhenh, na kan cawmdawl ii, nunsimh ttulh nak ah nunsim in pitlingnak lam ah na kan hruai ruang ah kan ii lawm tuk Nunu❤😘..

Kan in Dawt tuk mu Nunu.❤😘...❤💓❤

Kan hngaksiat lio in tuni tiang khal ah na thin kan in hon ter mi pawl le na ngeih kan in siat ter pang mi pawl cung ah ngaihthiam kan in daih. Nunu🙏❤Kan ngaihthiam hram mu. Nunu🙏❤ngaihthiam deih lo hmanh in na kan ngaihthiam ringring ruang ah kan lungawi tuk.

Nunu❤❤😘

Pathian ttihzah le thlacam nun nei dingah kan hngaksiat lio in Pathian lam ah na kan hruaikai ruang khal ah kan ii lawm tuk mu. Nunu❤😘fale caah mitthli tla in na kan cam sak ringring. Nunu na thlacam sak nak le na kan dawt nak, na kan zohkhenhnak lo in cun hlawhtlin nak kan ngah kho lo lai. Kan lungawi tuk Nunu..❤😘😘

Kan hngaksiat lio ah nangmah lawnglawng rian kan in tuan ter ii Nunu tu cu daidam le nuam ten um cang mu. Fa le caah rianhraang na tuan ii..😢..❤..Nunu tu cu kan upa vi ma cang ii rianhraang ttuan nawn hlah mu. Kanmah nih na kan pek mi fimthiamnak thawn kan in zohkhenh cang lai mu. ❤ A felfai mi, a fim mi le, mi ih zohtthimh tlak fa le si dingah fimthiamnak na kan cawn ter ii din ei lam khal ah mahhmanh ei siang lo ten fale na kan dawt tuk ii na kan pek..😘..Kan ii lawm tuk mu Nunu ❤😘Fale kan upa vima cang ii tu cu nangmah nuam ten na um caan si cang seh mu.

Nunu na hnen ah lungawi thu hi sim le rel cawk a si hrim lo ee. Ca in zeitluk ngan hmanhsehla a famkim kho hrimhrim lo.

Nunu...Hi catar in Upat nak kan in pe..🙏❤❤❤.......

Nunu... u le nau kan um nak cio ii bang lo hmanhseh na kan zirh mi le thazaang na kan pek mi pawl thawn kan ii zuam cio ringring lai. Na mithmai tthat ter tu si kan ii zuam ringring lai.

Duhdawt tuk mi Nunu...❤...❤..❤..

Bawipa nih Damcak le thinnuam in um kho nak dingah Thluasuah in pe hramseh mu...🙏😇❤...

San sau pin nung dam kho dingah Bawipa nih in um pi in lam in hruai ringring hram seh mu....🙏💓

...Kan in Dawt tuk mu...Nunu❤❤❤..

                                Na Dawt tuk mi na fale

                                      hnen in ca kuat ..💓..💓..💓

Kan Awkam In Kan Mizia A Langter - Mai Esther Dimte (HLD)

Zovek nulepa khal in kan fa le cu kan mitfang vek ih kan kilhim mi an si. Kan zohkhop hai lo. Kan duhnung hai zet ih kan hni siamsi ringring. Kan thusim ngai lo in kan thin in heng ter lai caan hmanh ah duhdawtnak thawn thinsauten kan lem hai thotho. Kan fa le an thinheng ter ding le an riahsia ter ding cu kan duhlo bik mi asi. Nulepa cun hitluk in kan fate le kan duhdawt ih kan kilhim rero lai ah kiangkap minung hrekkhat pawl in mithmaisia le awkamsia in an biak caan kan hmu tikah kan thinlung cu a kekkuai thluh asi.

Nauhak ttongthiam hrih lo in a ttha a sia a zaten an thleidang thei thluh hrih lo timi hi upa tampi nih kan thei ttheu lo. Nauhak cu sim hlah upa hrekkhat hmanh simaw thil ttha le sia thleidang thei/thiam lo kan um. Mi tampi cun nauhak pawl hi duh an nung tuk an ti ih an ter hai ttheu nan mi hrekkhat thinlung siakha nei pawl cun ziangmithil a tuahsual ding ih a nulepa ningzak ding in zapi hmai ah ka kawk thei ding timi caan an rak hngak. Tuikum Good Friday cu kan dam lemlo nan kumkhat ih veikhat a thleng mi ni asi si tin manh lo cing ten kan timtuah awk ih kawlttong an hman nak biakinn ah kan khawm. Khawm an thok hlan cu zokhal zalen zet ih biak awk le pawlkomh awk asi ih nauhak pawl khal anmahten an nuam awk hai ve. Cutin upa le nauhak hnaset celcel in kan nuam tlang hai. Culai ah ka fapa te cun drum sets a duh tuk ih a tham rero. Cumi kiangah video camera recorder an ret mi a um. A tham tum rero nan a tham ciah lo. Cumicu an khrihfa upa pakhat in zapi theih in “hihi zo fa asi?” tin a ti. Cutikah ka thin a heng lohli. A ttong kha hitin let ka duh zet. “Ka fa asi. Na thil a siat silen a let in ka lo kuan ding” ti ka duh nan biakinn sung asi ruangah Pathian le mipi mithmai zoh in kamkhat khal ttong lo ten ka fa cu ka cawi. Khawm sung hmuahhmuah ka mithmai a panh thei nawn lo. Ka hmur in hla ka sak nan ka thinlung cu a riahsia zet. An thusim mi ziang asi ti khal ka thei lo. Khawm caan hi rei ka ti tuk. Tlung ta rori ka duh. Himi biakinn ahcun ziangtikhmanh ah ka khawm dah nawn lo ding tiah thutthencatnak ka tuah. Hipa vek khrifa upa cu Jesuh sanlai ih dungthluntu pawl vek asi. Amah fapa cu a tlan rero ih a au rero ko nan zohmanh in zianghmanh an ti dah lo. Midang pawl cun nauhak dan an ti ih anmahten an um ve cio men. Himi biakinn ah rualpi ka hruai ttheu nan a vei hnih nak khawm sal ding in ka sawm thei hai dah lo. Ziangruangah timi ka rak thei lo nan atu ahcun ka thei thlang. Mi banglo le mi zohniam hmang pawl khrifa upa an ttuan sung hmuahhmuah cu an members khal an karh dah lo ding. Kohran sung ih thuneihnak nei duh zet pawl an umnak hmun ah mipi an ngam dah kel lo. Nauhak kum khat le thla riat te lawng asi mi hmanh mithmaittha thawn a biak thei lo mi khrifa upa pakhat ruangah tuini Pathian kan biak dan tampi thu ii ruat ter nasa. Thangtthatnak ah kan hmang mi kan thilri pawl an siat ding kan phaang tuk nak ah a kil in kan kil ih kan hnen ih a ra khawmtu mikhual pawl cibai le biak hna hmanh kan thiam nawn lo. Mi pakhat ih a thinlung kai thei kan duh ahcun a rat nak hmun ahla maw nai, silolen ziangvek dinhmun ah a ding, ziangmi harsatnak a nei tivekpawl kan theisak a ttul asi. Thilri siat ding hi tluk lawmmam kan phaang ahcun nei lo mei ding asi ko lo sawm? Thilri cu a siat thei mi an si ti tla kan hngilh pang maw? Minung hmanh an thi silo sawm. Dungthluntu le Khrifa upa hrekkhat cun nauhak an rem lo ih an kawk lai ah Jesuh in, “Nauhak pawl cu ka hnenah ra ko haiseh, dawn hlah uh; ziangah tile vancung Uknak cu hi bangtuk pawl hrangah a si,” tiah a ti (Matthai 19:14). Kan thilri a siat ding kan phaang tuk nak ah mi thin na ter tu kan si sawn pang maw? Ttongkam timi hi a tung zawng ih ttong ding mi le a phei zawng ih ttong ding mi an um. Tahtthimhnak ah hi khrifa upa khan “hihi zo fa a si?” tin a tung zawng ih ttong lo in “hi naute duhnungte hi zo ih fate asi pei?” ti deuh in a phei zawng in a ttong thei mi asi. Zovek nulepa khal in anmai fate cu a mawi ah siseh, mawi lo ah siseh, a fim ah siseh, fim lo ah seh, mi banglo asi ah siseh, kutke kim lo asi ah siseh an zahpi dah lo. Fate sawn in nulepa a zahpi tu tete an um phahphah ttheu. Kan fate thawn pehpar awk in nulepa ih kan thinlung cu toktham ruri a duhlo mi saruh pakan vek kan si. Mithmai ttha le ttongkam mawi in kan fate in biak sak lo ahcun kan thinlung a kekkuai ih kan mithmai a sia asi. Cuvek minung pawl kiang ih um khal kan paih nawn lo phah asi.

Cu ruang ah zovek minung kan si khal len, ziangtluk milian kan si khal len awkam nem le hmaizahnak thawn mi kan biak thiam lo ahcun mi nih in upat ding zat in upat kan hlawh lo ding asi. Kanmah ruangah kan khrihfapi midang pawl khawm paih nawn lo in Biakinn thawn an hla awk nak tla asi pang pei maw timi hi kan nitin nun ah cekfel ringring uhsi!

Lungawinak Thuthup - Mai Esther Dimte (HLD)

Lungawinak thu kan sim tikah kan riahsia lo ruangah kan sim thei ti cu zo ih el theih lo mi asi. Riahsiatnak le vansiatnak kan ton lai caan khal ah lungawinak timi cu a rak um thei ve thotho. Tahtthimhnak ah rualpi le sungkhat in kan tuarnak in theihpi ih in tuarpi tikah kan hna a ngam ih kan lungawi asi. Ka pa nih mual in liamsan lai ah ka riah a sia zet ko nan ka nu nih in dampi lai asi timi ka ruat sal tikah keimah le keimah ka hnem awk ih ka lungawi sal. Ka riahsiatnak le ka tuarnak a hlo tinak silo in riahsiatnak le lungzurnak phen ih lungawinak ka hmu thiam sawn asi. Lungawinak timi hi kanmah le kanmah kan lungawi awk ter thei vek in midang khal in ruahlopin in ra lungawi ter thei ve asi. Mi parah thil ttha kan va tuah tikah an lung a awi vekin kan parah thil ttha an tuah tik khalah kan lung a awi ve asi. Cucu minung dan asi.

Fate ka nei hnu ah lungawinak timi hi phundang zet in ka hmu vivo. Ka manh lo zet lai caan ah le ka dam lemlo lai caan tivek ah nau in rak kilsak tikah ka lung a awi thei zet. Ka fate hrangah laksawng an pek tivek le thil an lei sak tivek ka hmu tik khalah ka lungawi thei zet. Culawnghmanh silo in ka fate ih duhzawng thlunsak in an lekpi tivek ka hmu tik khalah ka lungawi dan zia cu kaa ih simrel thei ding rual asi lo. Ka fate a lungawi ahcun ka lung a awi ve ih ka fate a riah a sia ahcun ka riah a sia ve. Ka fate a pumpuarnak ding ah le a lungawinak dingahcun thil ziangvek khal ka tuah ngam ih ningzahnak le ttihphannak zianghmanh ka nei lo. Ka fate ih duhnak tuahsak thei tu si ka duhnak thinlung in ii neh thluh asi. Nitinten ka khuaruahnak ah ka fate hi a ti a hal pang maw, a ril a rawng pang maw, a it a hmu pang maw tin tu le tu ka ruat lawng silo in ka ngeihven ih ka tuahsak thluh. Ka fate hrangah ithmu khop lo ih ka um caan khal a tam ih ka duh mi thil pawl khal ka tuah thei hai nawn lo. Sihmanhsehla, ka fate a dam ih puitling ih a tthangliannak ding asi ahcun kei ih tuarnak pawl cu rel tham an silo. Ka fate hrang ih ka tuah mi ziang hmuahhmuah hi an manhla thluh ih ka diriam thluh asi.

Pathian in in duhdawt zet ruangah a fapa in pek ih cui a fapa a zumtu hmuahhmuah cu vanram nuam ah kumkhua in kan um leh thei ding in khua in khaan sak (John 3-16). Keimah a sersiam mi minung hmanh in ka fapa a lungawi ter tu parah ka lungawi ih an hrangah ka tirhsiang zet sikhaw sersiamtu Pathian sinsin a fapa Jesuh kan zum ih a lungawinak kan tuah tikah ziangtluk in so a lungawi ve ding ih kan hrangah thluasuah malza sawm in duh pei.

Laimi rualpi hrekkhat le sungkhat unau hrekkhat in ka fate ka duhdawtnak in theithiam sak lo in “degree tampi le sang pipi ngah cing ih nau um men cu” tin in pamhmai thu le in mitkem thu in sim ttheu tikah ka riahsia thei zet. “Nunau pawl tlawngkai ter cu nangmah vek an si thluh ko ding. Tlawng an ttheh in pasal fate an nei ding ih nau um le innsaang hnattuan in an caan le an degree an hmang men ko ding” tin in ti tikah khua in ruat ter nasa. Mi pakhatkhat hi kanmai duh vek ih an um lo tikah an sinak le an thil tuah mi lawng silo in an fimthiamnak le an degree tiang kan va hmuhsuam sak cu thil ttha in ka hmu lo. Ziangahtilen, fimnak ih a thupizia le a muril ziang siar lo tu kan sinak kan langter vek men asi. Degree ngah ruangah cozah hna ttuan tengteng ding tinak a um lo vek in company dangdang khalah hnattuan tengteng ding tinak a um lo. Nau umtu ttha kan nei ih kan ttuan thei ahcun a ttha zet ko ding nan mi zapi hrangah sumpai le a leng ih hnattuan hi thupibik ah an ret thluh cio lo timi cu kan theihsak ah a ttha. Nau kan um phah ah innsaang hna kan ttuan thluh thei ih kan pasal le hnattuannak in an tlung hnu ah innsaang hna in bawm a ttul nawn lo. Kan nupa in hna kan ttuan ahcun hnattuan tlung hnu ah naukil, nau kholh, nau rawlpek le nau it ter tivek le a dangdang innsaang hnattuan khal bawm awk thluh a ttul ding ih kan bang deuh caan ahcun hau awk le thu el awk khal a tam duh cuang ding asi. Degree ngah cing ih keimah vekih inn ah a um vetu pawl nan thanau hrimhrim hlah uh! Kan fate an upa deuh ih tlawng an kai tikah hna kan ttuan ve rero lai ding ih paisa kan hlawh ve rero lai ding. Cutik sawnah khawl thei kan zuam leh ding. Fate an no tuk lai ah mihnen ah tan tahrat ih hnattuan, nau umnak tlawng ah ret tahrat ih hnattuan tivek pawl khi mi zapi hrangah asilo. A lak in ret thei an si cuang lo ih sumpai le laksawng pek an ttul thotho ruangah cuhnak in kanmah nih thinhar lo te in le kan duhzawng ten kan kilkhawi ih kan zirh thei hai mi hi kan fate pawl hrangah duh a um sawn asi. Cumi cu kei ka hrangah ka lungawinak thuthup asi.

The Art Of Parenting cabu ngantu Dennis & Barbara Rainey cun “zovek nulepa khal a ttha le sia mi fate kilkhawi dan hnuai ah tthanglian mi an si. An nulepa ih an rak kilkhawi dan thawn pehpar in ziangmi a ttha ih ziangmi a sia timi cu a thar in tthaten an zohfel sal hnu ah a tthabik mi cu an fate kilkhawinak ah an hmang a si” an ti. Cu ruang ah kanmah le kan thuthluknak parah zohmanh in thu in ra neipi thei lo asi. Kanmah le kan pasal lungkim ten thuthluknak kan tuah ih kan fate kan kilkhawi kha a tthabik asi.

Bible ca sungah “Fate tla cu Pathian ih pek mi ro sunglawi an si” tin Psalms 127:3 ah kan hmu thei. Cui ro sunglawi cu an nauhak te lai ah kan kilkhawi ttha ding le lamzin dik kan zirh ding a thupi zet asi. An upa tikahcun lekpi le zirh kan duh rero khal len an peih nawn lo lai ding. Caan in pek thei lo lai ding. Cu ruang ah an nauhak lai ah caan kan pek hai ih kan lekpi, kan zirh mi hi an thupi zet asi. Thufim 29:17 khalah “na fapa kha daan ṭha thlunnak ah nunsim awla, amah ih ruangah na hmai a hngal ringring ding; anih cun ziangtik khalah na ningzahnak a suahter lo ding” tin kan hmu thei asi. Bible ca ih in zirh vek in kan tuah thei lawngah kan fate pawl ih an thinlung cu an nauhak te lai ihsin kan kai thei ding ih kanmai zirhnak thawng in ziafel nei mi le rampi hrangah tthahnem santlai mi ah an suak leh ding asi. Kan fate pawl Pathian hmai le mipi hmai ah duhnungzaa ih an tthanglian mi kan hmu tikah lungawinak thuthup kan tep ding asi.

Mi Hnen Ih Thil Kan Hlan/Cawi Tikah - Mai Esther Dimte (HLD)

Vuleicung ah minung kan tam bantuk in kan duh mi le kan poi mi thil khal an tam ve culci. Cui kan duh mi le kan poi mi vialte neih dih ding cu asi kho lo. Cui ruang ah kanmah nih kan neih lo mi cu kan hawi le hnenah simaw, sungkhat unau hnenah simaw, bank ah simaw, kohran ah simaw, tbt in midang hnenah kan hlan/cawi ttheu. A cawi/hlan lam ahcun kan ii olh tuk nan a peksal kan ii harh ttheu. Cuti um kan hman mi nih cun kanmah le kanmah lam kan ii phit vima timi kan thei ttheu lo. Kanmai fel lo ruangah terhsiangten le kan zawntuat bu in a rak kan hlan/coih tu pawl kan rim ter dih hni. Pakhat le pakhat karlakah ii theihthiamnak, ii duhdawtnak le ii zawnruahnak kan neih lawnglawng ah mi ih zumh awk tlak kan si lai. Cutin silo in kanmai duhnak lawng hmai kan son ahcun dawtu hnak in huatu tam deuh kan nei lai. Minung cu dawtu zahrep, huatu zahrep ti asinan mi fel lo pawl cu dawtu hnak in huatu le mitkemtu tamdeuh an nei ringring. Kan ttulherh mi poh cawk dih a hau lo ih mi hnenah va hlan kho asi mi thil an tam pi. Mahbelte, mihnen ih thil kan hlan tikah kan hman dih veten pek sal ding timi kha au ih simh hau lo in kan theih cih ding mi asi. Kan theih lawng a za lo ih kan tuah tengteng ding mi asi fawn. 2014 lio ah khan ka hawikomh pakhat nih kawram in ka rak ii phurh mi ca-uk le hi zawn ih ka cawk mi ca-uk pawl uk hra aa ka hlan. Kei nih duhsaknak le zawnruahnak thawn ro bantuk ih ka simhlawm mi ka ca-uk pawl cu ka hlanh. Tuisun ni tiang cui ca-uk pawl cu aa ka pe hrih lo. A hnenah an um hrih maw an tlau dih cang ti khal ka thei lo. Amai hnu ih ca-uk hlan aa ka deih tu pawl cu an ka peksal lo pangah ka aithok pang lai ka ti ih a tthenh in ka tthenh lawlaw hni. Cutikah an ka peksal ding ka hngak lo ih annih le an lungawi ningning fawn. Mi thil hi lo theih lo ih ka poi lawngah ka hlang ih cawk awk ttha mi cu kai cawk hni hoi. Ziah ti ahcun ka hlan mi hnenah a pek tla ka hngilh pangah siseh, ka siat pangah siseh, ka thlau pangah siseh sam sal a hau thotho lai ih kan karlak ah ii hmuhsualnak tla a suak pang lai ti ka phan ruangah asi.

Kan poiherh kan ii nguhdeih lo ruangah mi hnenah kan cawi hni asi khallen kan ii remcaan veten kan sam sal tengteng hni an hau. Yangon ka um lio ah ka hawi pakhat nih tangka kai laklawh tuk ati ih tangka tinghnih a rak ka cawi. Zarh khat sungah pek ding a ti ruangah ka rak coih. Sihmanhsehla tuisun ni tiang aa ka pe nawn lo. Cawh awk khal a ttha nawn lo. Khoi hmun khoi ram ah a um ti khal ka thei nawn lo. Ka thinlung ten ka theih mi cu khoihmun khoiram khal ah um sehla phuhrunnak in a khat ringring lai timi asi. Culawng silo in hawittha pakhat aa ka sung. Minih ka hnenah sumpai an ii nguhdeih lo thu an sim ih tangka cawi an ka deih ah khin ka neih phot ko ahcun pe lo in ka um dah kel lo. Keimah te tak ko ka ti ih siang emem in ka coih hni ttheu. Nikum khal ah kan hawi pakhat sumpai zeihmanh a nei lo ih a hmansom lawng silo lo in a vanzam ticket cawk nak tiang in kan coih. Anih cu kawlram ah inn le lo ai ngeihtuah luangmang nan a harsat taktak lio ih kan rak coih mi tlawmpal cu tuisun ni tiang an kan sam hrih lo. Phone an kan sonh kimten tangka nan ka coih mi ka hngilh lo an kan ti ringring nan sam ti cu a um dah lo. Atu cu a phone tlaih le a aw theih hmanh kan huam nawn lo.

Kan poiherh thilri kan neih lo ruangah mi hnen ih kan va hlan tikah simaw, kan ttulherhnak cah sumpai kan ii nguhdeih lo ruangah mi hnenah kan va cawi ah simaw an kan hlan/coih tu kha zei rel lo in um pang citcet hlah uhsi! Pek sal kho zau tu ii zuam in an hnenah lungawi thu hoi sim uhsi! Cunih cun mifel le rinhtlak kan sinak a langh ter lai ih au hmanh nih thilri hlanh ding le tangka coih ding an kan zenh lo lai.

Nunphung le Calai - Mai Esther Dimte (HLD)

Minung nuntu khuasak daan thawn pehpar in zirsaang pawl in hlathlainak an tuah ih an hmusuak mi cu ziangvek miphun khal a hlo thluh ding mi ansi. Tuan deuh ah a hlo mi le tlai deuh ah a hlo mi lawng an dang awk ti hi asi.

Mizaan cu kan rualpa Philippine ram mi kum 50 mi cu a pa (84) nih mual a liam san ruangah a ruak thlahnak hmun ah kan va feh ve. Ruak a ra zoh tu hi mi malte lawng ansi. Ruak zoh hlan ah zaanriah ei tlangnak a um ih cu thluh in ruak zoh asi. Kan zoh thluh cio in ruakthlahnak khawm service an thok. Cui service ih thusim tu a fa le a tu le pawl lakah mi pahnih lawnglawng in anmah Philippine ttong in thu an sim. Mi dang hmuahhmuah cun mirang ttong in thu an sim. An memorial service program khal mirang ttong in an ngan. Kan rualpa hi kum 20 asi lai ah USA ah a pa in a rak vaipi mi asi. Unau li an si ih nupi pasal fate an nei thluh cio. USA ah an umnak kum 30 a rei tikah cun an ttong le an ca hnak in mirang ttong le ca an rak thiam sawn thluh thlang asi. Mi thi pa ih rualpi hrekkhat pitar le putar tete tla an um ve ko nan mipi hmai ah thusim thei ding zohmanh an um nawn lo. Phun dang in kan sim silen cu an phun le hnam cu san thum nak ah a hlo thlang kan ti thei asi. A fa le cun an ttong le ca an thiam lai nan a tu le pawl cun an thiam nawn riai lo asi.

Kannih Lai mi teh ziangtikah kan hlo ve pei? Laimi pawl USA ah a rualrual in kan thlennak hi a tlangpi in cu 2000 kum hrawng in a thok kan ti thei. Tu ah kum 18 hrawng kan um hai thlang ih kan fa le in kan ttong le ca an thiam lai maw? Maw a thiam nawn lo mi teh kan tam phah thlang maw? Miphun le hnam duhdawttu nulepa pawl in kan ttong le ca kilkhawi dingah ttuanvo tumpi kan nei asi. Cui kan ttuanvo cu fimkhur zet in kan ttuan tlang hai lawnglawng ah kan fa le in kan ttong le ca an zahpi lo lawng silo in hmaihngal zet in an hmang ngam ding asi. Nulepa nih kan thei lawng silo in kanmah rori khal nih kan tuah a ttul tengteng mi cu kan phun le hnam kan duhdawt ruangih Lai nunphung kan kilkhawi rualrual in kan umnak khua le ram ih an nunphung khal kan thlun ve a ttul asi. Cucu mirang cun biculturalism an ti mi asi. Ramdangmi kan si ruangah kan rat nak ram ih nunphung kan ngaisaang vek in kan ra umnak ram ih an nunphung khal kan ngaisaang ve a ttul asi. Cu lawnglawng ah san kan man ding ih kan fa le khal san man zet in kan kaihruai thei hai ve ding asi. Cutin kan pehzom vivo thei asi ahcun kan hnam le miphun, kan nunphung hlo ter lo in kan kilkhawi thei vivo sawn ding asi. Kan nunphung le kan calai a danglam ruangah zahpi ding asi lo ih hmaihngal pi ding asi sawn timi hi kan fa le nih an fiang awk puppi thei ding in cu nulepa nih ziangtin ke kan kar timi parah tampi a tthum awk asi. Nunphung pakhat hnak ih tam nei (multicultural) le ttong phunkhat hnak ih tam thiam (multilingual) hi ningzak ding asi lo in kan uarpi sawn ding mi asi. Ziangruangah tilen leilungtlun ah ttong phun khat lawng thiam mi (monolingual) hnak in ttong phun tampi thiam mi (multilingual) an tam sawn ruangah asi. Cuvek thotho in nunphung pakhat lawng nei mi (monocultural) hnak in nunphung tampi nei tu (multicultural) an tam sawn ve ruangah asi.

Hmuhning - Lian Biak

Ahlaan i kai hmuhning le ka u ka nau ka hmuhning, ka nu ka pa ka hmuhning, ka innsungkhar ka hmuhning ka ruat sal ttheu tikah ka lung kai tling hrimhrim lo. Ka unau, ka nu ka pa ka hmuhning khal ah kai lungsi kho hrimhrim lo. Kai hmuhning hi ka ruah tikah ka ngeihsiat daan khal a zual i mi ka hei hmuhning khal ah an tlin lo nak lawnglawng ka hei hmuh hni. Ka ruat mi cu aithawh caan i mi tlin lo tlak lo nak lawng hmuh nih hin zei a suahpit hlei lo sikaw zeitinseh ka ti lai ti kha a um. Keimah lungtho ten hitin ka ti lai i ka ttha in kai ning deuh kho men ka ti.

Ka aithawh/thintawi caan ah ka fapa ka fanu ka nupi hi Pathian fanu fapa an si ti in kai hmuhter i Pathian fanu fapa an ngeihsiat ter ding cu ka ti i ka thin a dam. Cu ti ka ruat fate ka thin a dam i an i palh pang mi hmanh hi ngeihthiam a awl tuk. Ni khat ah vei khat te ngeihthiam hmanh ah hin hi tluk in hna a ngam in ih hmuh thaw sikaw, Jesuh ngeihthiamnak in mi ngeihthiam sehla zeitluk in seh kan hna a ngam lai ti ka ruat. Jesuh nih cun ni khat ah mi pakhat hi vei zali le sawmkua (490) na ngeihthiam lai a kan ti. Ziah kan tuah kho lo tiah cun hmuhning ai dan ruangah si. Ziah kan tuah kho lo tiah cun Pathian fanu fapa a si ko mi kha na pa ka si na ka thei lo maw si, na pasal ka si na ka thei lo maw si kan ti. Jesuh nih ka fanu ka fapa an kan ti mi kan si. Pathian hmuihmel keng/cuang in tuah mi kan si hi fian a za cang i Pathian fanu fapa hmuh/zoh i hmuh/zoh a za cang.

A caan a um lio ah Pa lawng si lo nu khal nan ni tel ve. Nangteh na hmuhning zeitinseh na hmuh? Kan hmuhning cio in cung Pathian nih lai a rel te lai. Ngansual pangmi um si le kan remh te sal lai.

Khrih ah nan unau,

Thang te pa, USA

USA Ummi Pawl Cah Theihtha Pawl - Mai Esther Dimte (HLD)

Accident Thu

Mawtaw mi thawn i khawn pang tikah drivers veve kha license, insurance le mawtaw numbers i thlen tengteng ding. Cun, nangmah nih na khawn ah simaw, minih an in khawn ah simaw pakhatkhat nih palik nan call a si ahcun palik a tian hlanlo hngak tengteng ding a si lai.

Nupa Karlak Thu

Na nupi nih simaw na pasal nih simaw nupa sinak hman a duh lo bu in hnek a ngah lo. Cutin hnek a si len tlaihhremnak (rape) case in tlaih kho le thawngtlak kho a si.

Nupi le Pasal i maak duh tikah nan neihsiah a zate kha 50% veve in nan i then lai ih nan fa le cu nu hnen ah tam deuh an um lai ih pa hnen ah tlawm deuh an um lai. Pa nih a thlahlawh sung in (child support) timi a pek ringring lai.

Diaper Thu

Naute diaper ai hruh mi thlen a hau le hau lo theih duh tikah on thengtheng hau lo in a diaper ai rin mi zohnak in theih kho asi. A ro silen a aihre lai ih a cen silen a hring lai.

Sungnem Sii

Sungpit tuk caan ah sung nem duh silen prune juice din ah a ttha. Naute cah khal ah anmah le kum tawk ten a um ve ruangah ek khon hmang mi le sungpit hmang mi naute cah prune juice silolen prune baby food te khi pek ah a ttha.

Arti Buh

Arti buh tikah minute pasarih sung lawng suan silen a thaw bik. Cuihnak ih a tlawm silen a hmin dih lo ih half boil ah ai sir. Cuihnak ih a tam khal silen a hmin tuk ih ar-ek rim a nam lehlam fawn.

Sining - Lian Biak

Hngaksiat lio hi mitam deuh nih cun a nuam tiah an ti cio i kei khal nih a nuam cem tiah ka ti ve. Asinan ka ngaksiat lio ka sining ahhin har ti ah cun hngilh awk a ttha hrimhrim lo. Kho in rawl kan ei i atu tiang hi ka mitthlam ah a cuang. Ka nu le ka pa nih asur tilo ahan tilo in nitinte lo an kal i fa le duhdawtnak an langhter i an kaa sungrawl tiang an kan phorh. Ka upat hnu khal ah ratthe le aalu kan ei i veikhat cu kan ratthe minih an ni luah pang i aalu lawng kan ei. Khamh kai fian hnu rori khal ah angki zuunkhat te lawng in khua a saa mi ka si i veikhat cu zarhte zan lo lam ka tlun phah ah ruah a sur i ka angki cu a ciap dih. Pumh le ka duh kor dang le ka nei lo i a cu te cu meisa ah ka em hnu ah ka vai pum i ka tlai. USA ka tian hnu khal ah (saikal) in kumkhat le a seu sung rian ttuan kal nak ah le (bazaar) kai nak ah ka hmang. Veikhat cu ka pa phone ka sonh lio ah ka ti mi cu a hlan ah cun rattle le vamho duhdim in ei awk hmanh kan rak hmu lo. Atu ahcun Pathian thawng in dawr tla ah thil nan caw khei ka ti i a ka leh mi cu, "kan cawm khei hni lo i nan hmai lam kan khaap hni lo" tiah a ka leh. Kei ka sim duh mi le a dang; ka pa'i theih/ngai daan ah le ai dang. Ka sim duh mi cu a hlan ka sining nih khan Pathian nih a ka dawt/velngeih nak kha thukpin a ka theih/hmuh ter. Kai/Mupi nih a fa hmun dangah a tthial bantuk in Pathian nih ka suahnak khua in USA ah a ra ka kuat ti hi kai fiang tuk cang. Ka Pa ka sonh sal mi cu "Papa ka suakkaa ah khan USA tiang ding in thla na rak ka cam sak dah maw?" tiah ka deih i "cam sak dah hlah" tiah a ka leh. "Aw cuiruang ah hmen cu a hlaan kan sining kan ngaksiat lio kan sining le a tui kan sining hi kan simh duh mi a si cu" ka ti i, "si rori" a ti.

A hlaan ka sining ka ruat tik ah (thakpherh) le ttaaifawt in a thi ding ka si ko na in ka nung i hi zawn hmun Bawipa nih a ra ka kuat mi hi a ruang/tinhmi a nei ko lai ti hi ka thinlung sungah a um i cucu ka pemh/fian kho nak ding heh tiah thla ka cam i ka thinlung sungah a um mi le ka fian mi cu, ka nawl/thu ngai aw la kan um pi zungzal/ringring lai, ti a si. Pathian thu ngai cu kai thim/hrilh cang.

Cu cu nuncawn asi. Mah sining i hngalh/theihlo ahcun nuncawn hi a ol lo. Cun ka sim cang bantuk in nuncawn ti mi hi a dong kho lo mi cawn awk cawk lo asi ruangah kan sining kan ruat tikah ttumsuknak le Pathian thawn kan ii hlatnak ah canter si lo in tthansonak le Pathian duhdawtnak thuk pin kan theih sinsin nak ah cang hram seh! A ttha mi um si le a ngan tu le a siartu Bawipa nih thluasuahnak kan pek sak hram seh!

Khrih ah nan unau,

Thangte pa, 

Virgina, USA

Media San Le Copycats - Mai Esther Dimte (HLD)

Kan san hi media san ti sehla ka palh ciamco lo ding. Ziangruangah tilen minih an mahten an wall parah an tar mi ca le zuk pawl silolen group ih an thlah mi pawl cu thuthang vek in kan ngansawng ciamco ih credit kan ti ih an hmin tungkomh in kan hei ngan sak hai. Mahten cangan le thuthang hawl cu kan tum lo lawlaw. Thiam lo mi cu ningzak lo in zir ta ding si ko. Quantity hnak in Quality hi a thupi sawn timi kan fiang ngaingai hlan cu san kan man thei ngaingai lo ding. Duhsaknak thawn hivek ca kan ngan tikah mitkemtu kan nei thei men ding nan a tul rori mi asi fawn ruangah thei cing in kan ngan theu.

Laimi pawl hi a kilkip in kan thangso hai ih website neitu khal kan tamzet thlang mi hi lungawi a um zet! Cu rualrual in Websites tampi sung zoh tikah an ca tar mi a bang awk mi a tam tuk mi cu ningzak za asi. Copycats kan tam tuk lai. Minih an caan pek in le an thuruat thei nak hmang in an tuah cia mi an Intellectual Property (IP) cu olsam zet in kan mai ta vekten kan hmang theu mi khi ningzak hna kan thiam thlang a tul. Kan ram ahcun tlawnginn rori ah saya pawl nih an mai ngan cia mi in copy ter ih in by heart ter. Anmai ngan cia mi vek cekci in camibuai ah kan ngan thei lawngah full mark in pek. Sihmanhsehla, ram thangsonak pawl ahcun saya te nih topic in pek ih cumi thawn pehpar in kan ngan telh ding mi le kan ngan dan ding sawn in zirh ih cutin mah le ta cio in camibuai tuah asi. Camibuai ah siseh, assignment ah siseh, project ah siseh mita a copy tamtam cu hmat malte lawng an ngah ih zero tiang ngah khal an um asi. Ziangruangah ti silen cu Plagiarism timi ih daan hnuai ah napin daantatnak an nei ruangah asi. An daantat dan pawl tla cu veikhatnak ah warning an pek. Veihnihnak ah zung ah an ko. Veithumnak ahcun tlawng an dawi. Tlawng pakhat ih mi ca copy hmang ruang ih dawi tuar zo tu hrangahcun tlawng dang ah va kai thei sal ding cu thil ol asi nawn lo.

Tuni ah laimi tampi ka lo sawm duh hai mi cu ram thangsonak ah a um men tu lawng silo in an thiltuahdan, an cazirdan, le an kaihruai awk dan tete sung in a tha mi pawl zir thiam uhsila thlun thei zuam uhsi!

Nunau Le Fimzirnak - Mai Esther Dimte (HLD)

Kan khua le ram, peng le tlang, miphun hrangah a kilkip ih kan t’hanso theinak dingah le ke kan kar thei nak dingah ‘nunau le fimzirnak’ thawn pehpar in saduh ka that mi pawl cu atuvek in relsuak thei nak caan tha ka ngah ruangah ka lungawi zet asi!

Rampi pakhat a thangso maw thangso lo ti thei kan duh silen an rampi ih a cozah zungah nunau paziat in hmun an lak timi kan zohnak in kan thei thei asi. Ram thangsonak ahcun biaknak lam ah siseh, fimzirnnak lam ah siseh, ramkhel lam ah siseh nunau le mipa thleidannak hi hmuh ding a har zet. Cui nunau le mipa thleidannak a mal zetnak ram ahcun nunau ee mipa ee ti lo in fimzirnak tlawng an kai asi. Culai ah, ram farah le ram thangso lonak ahcun nunau cu fimzirnak tlawng an kai lemlo asi. Fimthiamnak a thupizia a theifiangtu ram cun an rammi pawl in kum 21 an kim hlanah a niam bik high school tel kaisuak tengteng ding in daan an tuah asi.

Nunau cathiam le tlawngkai an umnak innsaang ahcun fa le hrangah ruahsannak tampi a um. Sihmanhsehla nunau cathiam le tlawngkai an um lo nak innsaang ahcun fa le hrangah ruahsan ding a mal. Nu le cu fa le hrangah zirhtu hmaisabik an si ti cu mi hmuahhmuah ih kan hmuhtonmi (common experience) asi. Duhdawtnak, tihzah upatnak, thulunnak, Pathian thu, sungkhat unau thu, khua le ram thu, hnipuan hruk dan, in ei dan, thianghlimten um dan...tvp hi in hringtu kan nu le pawl hnen in kan zir hmaisabik mi pawl an si. Kan hung thanglian vivo ih tlawngkai thei dinhmun kan thlen tikah tlawnginn ih saya/ma te cu kan hrangah zirhtu a pahnihnak an hong cang. Culen, Sunday School kan kai ih saya/ma te cu kan hrangah zirhtu a pathumnak ah an hong cang. Himi zirhtu phun thum pawl lakah tlawng saya/ma le Sunday School saya/ma cu camkhat sung te lawng in zirhtu an si nan hringtu kan nu le cu an thihhlanlo kan hrangah zirhtu an si ringring. Fa le hrangah kumkhua zirhtu si dingah fimthiamnak a tel lo ahcun a famkim lo ding. Cuvek thotho in Pathian thu a tel lo silen tla a famkim thei lo ding. A kilkip ih zirhtu si dingah ka tling maw timi hi nu tampi nih kan cekfel awk sal a tul. Kanmai theihnak le zirmi lawng ah tawk aw lo in cabu thar kan siar rero a tul, training tla kan kai vivo a tul, mi lak ah tla kan suakvaak phahphah a tul. Cupawl zianghmanh tuah tum lo in kan nu’i hrinthluak ih kan theih mi lawng ring in fa le kaihruaitu kan si ahcun kan fa le cu mi vansia zet an si ding. Ziangah tilen an theih mi a mal tuk ding ih mi lak ah rel ding le hlawm ding khop thuhla/theihkaunak an nei ve lo ding asi. Kanmah cathiam le zirsang kan si lo hmanh ah kan fa le cu cathiam le zirsang an si ding duhsaknak kan nei ding a thupi zet asi. Kanmah phun hra ong kan silen kan fa le cu college degree kan ngah ter a tul asi. Kanmah degree nei kan silen kan fa le cu kanmah hnak ih degree sang sawn an ngah thei ding tiang in thazaang kan pek ding le kan bawm ding rori a si. Kan nu le pa san lai ahcun fanu le cu tlawngkai tul ah an rak ret lo ih fapa lawng tlawng an rak kai ter. Ziangruangah ti silen fanu le cu an hong fala ding ih pasal an hon nei cun mi ta an si ding. Mi hrangah fimthiamnak zir ter an tul lo tivek ruahnak an rak nei ruangah asi. Kan fanu le cu pasal an nei khal len kan fanu le thotho an si. An fimthiamnak thawn hna an tuan tikah an ngah mi sumpai cu an pasal le innsaang ah a feh men ko ding nan an sinak/hminthatnak cu pasal le sung lawng ih co asilo ih hringtu nu le pa, suahpi u le nau khal ih co asi ve. Kan fanu le phunsang tlawng kai in degree thawn pasal an va nei asi len an pasal te innsaang lakah an hmai a hngal ih an monu tlawng a rak kai ter tu a nu le a pa khal an hmin a t’ha ve asi.

A thangso tuk mi san (Scientific Era) ah thazaang ih hnatuan san asi nawn lo ih thluak ih hnatuan san asi thlang. Phun dang in kan sim silen kan pipu san lai ih an tuhmui cu kan ballpen asi thlang ih an lohma cu kan computer screen asi thlang. Nunau le mipa thleidannak khal a um nawn lo tluk in kan thangso thlang asi. Thazaang ih hruai awk si lo in thluak sawn ih hruai awk asi ruangah nunau le mipa thleidang lo in ram thangsonak ahcun rampi hruaitu an tuan hluahhlo thlang asi. Kan ram khal ah nunau hruaitu an suak vivo thlang ih lungawi a um nasa. Kawlram fimzirnak lam ah kan zoh silen Medical Doctor line kai thei nak dingah phunhra ong hmat cu mipa hnak in nunau ta a sang sawn in an tuah mi kan hmu thei. Himi nih ziangmi si a khihhmuh ti a silen nunau pawl hi mipa pawl hnak in thluak lam ah an rak cak deuh tinak asiko.

Fimthiamnak neitu nunau pawl an man a tam zet ti cu kan thei ko nan a hmang dan le hmunhma pek dan kan thiam lo theu. Biaknak lam ah kan zoh tikah Khrifa upa ah nunau an telnak a mal zet. Leilungtlun pumpi huap in kan zoh silen tla uknak lam ah nunau in zateek 1% lawng hmun an lak asi. Acozah upa hril awk nak khal ah nunau in vote an thlak thei nak hi a rei hrih lo. Bible hlun san lai ahcun nunau cu mipum siarnak hmanh ah rak siar tel cih mi an rak silo. Nunau tel lo in minung ci a karh thei lo ih nunau tel lo in a buur ih um rannung pawl (social animals) khal a famkim thei lo asi. Cutluk ih a thupi mi nunau pawl cu fimthiamnak an nei sinsin asi ahcun kan leilung pumpi hi ziangtluk in a mawi sinsin in a famkim sinsin pei?

Company tampi le zung tampi hnatuannak ah nunau a hleice in pasal fate nei cia hrangah cun hnatuan ding a harsa zet asi. A ngah tu nunau hrekkhat khal an fimthiamnak ih zir in thlahlawh pek an si theu lo. Culawnghmanh silo in nunau in rank sang an ngah ding duh lo ruangah hmunhma (position) pek duh lo in an um nak tla kan hmu theu. Mi tampi nih kan fiang thei hrih lo mi cu nunau le mipa thleidannak a um lo nak hmunah hlawhtlinnak a um ih hnatuan khal a nuam in a ol cuang timi hi asi. Mipa pawl nih nunau pawl ziang an siar lo tikah nunau pawl khal in anmah le anmah an ngainiam awk phah asi. Cutin nunau pawl an thansonak a dawntubik khal anmah nunau lala an cang riangri asi. Tahthimnak ah nunau hruaitu ih hriltlinh ding a lungkim lo tu bik khi mipa hnak in nunau an tam sawn theu. Ziangruangah ti silen nunau pawl in anmah le anmah dungthluntu dinhmun ah an ret awk cia ruangah asi. Kan khua le kan ram thangso seh, lian seh, zalen seh...tvp kan duh silen nunau pawl fimzirnak lam ah tha kan pek a tul asi! A hmin men ih phun hra ongtu lawng silo in degree pakhat tel ngah tengteng ding tivek ruahnak le lungput kan nei caan a cu zo. Nunau cathiam le degree ngah kan tam silen kanmai innsaang lawng si lo, kan khuapi, kan pengpi, kan phunpi hrang tiang in mithmaitha an ngah ding ih an thahnem pi ding asi.

Asilen nunau pawl in tlawngkai an peih thei nak dingah ziangtin thazaang kan pek hai pei? Angaingaiten kan ti si ahcun mahten duhnak thinlung nei tluk ih tha mi a um lo. Fialcop ih thil tuah cu an hlawhtling ding zat in an hlawhtling thei lo asi. Duhnak thinlung kan nei thei ding ahcun mi kan va daw thiam hmaisa a tul. Kan hnak ih nung thei sumpai tam deuh nei tu pawl, kan hnak ih mifim le cathiam deuh pawl, kan hnak ih mi nunnuam awk deuh pawl, kan hnak ih rank sang deuh le hnatuan tha deuh nei tu pawl hi kan daw hai thiam hmaisa a tul. Cutin kan daw thiam hnu lawngah ziangruangah an hlawhtling ih tui dinhmun an thleng timi khal thei kan duh ding asi. Cui thei kan duhnak thinlung nih fimzir duhnak lam ah in hruai ding asi. Mi va daw hmaisa thiam hi midang bang ding ah thinlung thatho ter tu asi ko nan a dang lamzin khal a um ve thotho asi. Kanmah le kan innsaang simaw, sungkhat unau simaw, khuapi le phunpi unau si maw zoh tahrat in anmah vek in farah, cathiam lo, mi bang lo kan si ding duh lo ruangah fimzir duhnak thinlung tla kan nei thei thotho asi. Taht’himnak ah: phunhra ka on lai ah siseh, degree ka ngah lai khal ah siseh ka nu le ka pa nih vokthau that in lungawi thusim thlacamnak thawn in rak lawm sak. Cui thlacamnak ih kan sawm mi sungkhat unau le kohran pi pawl hmai ah ka pa’i lungawinak mitthli a luang mi ka hmu tikah ka thinlung i tham zet asi. Ka pi le ka pu in kum no zet in mual an rak liam san hai ruangah hngaktah ah an cang ih cutin a far le pawl umpi tu an tul ruangah tlawng a kai peh thei nawn lo thu a hon sim cu a ngai tu hmuahhmuah kan mitthli a haal thluh rori asi. Fimthiamnak a duh zet tu ka pa cu fimthiamnak lamah phun riat tiang lawng kai thei hmanh sehla a fa le cu cathiam le degree sangsang neitu kan si ding sunmang a nei thu a sim mi cun ka thinlung ah hna tampi a tuan asi. Cuvek thotho in ka nu khal a pa nih kum noten a tansan ruangah nau-um-tu dingah tiah tlawng phun khat tiang lawng kai in an rak cawl ter asi. Fimthiamnak a duh zet nan a rak zir thei ve lo. Tlawng ka theh hnu cu inn ah um nawn lo in khuapi lam panh in hna ka rak tuan ve. Hnatuan phah in ramleng lam ah tlawngkai pehbet thei nak ka tawlrel phah rero ih 2008 ah US cu tlawngkai ding in ka thleng thei asi. Cutikah ka nu le ka pa in ca in rak kuat theu. Atuvek in internet duhtawk ih hmang ding a rak mal hrih ruangah mi tlungfeh an um caan ah kut ih ngan mi cakuat thawn kan rak pehtlai awk theu. Cui ka nu le ka pa ih ngan mi cakuat cu ka fingkhawi ringring ih ka tlawngkainak ah ka harsat deuh caan le kai peh duhnak thinlung ka nei nawn lo caan ah ka zoh sal theu. Ka nu le ka pa ih cakuat kutngan sia zet ka siar nak ruangah anmai hrang rori ah tlawngkai duhnak thinlung ka nei sinsin ih cutin an sunmang a si mi Master's Degree cu USA in ka lak sak hai asi. Tumruhnak thinlung kan nei ding le kan tumtahmi parah fumfe zet ih kan zuam thei nak dingah kanmah le kanmah tluk ih thazaang in pek thei tu an um lo. Kan hnak in mi fimthiamdeuh le miliandeuh pawl kan daw ruangah anmah kan bang thei vek in kan hnak ih mi fimthiam lo deuh le farah pawl dinhmun kan zoh nak khal in anmah vek kan si lo nak dingah zuamduhnak thinlung kan nei thei ve asi. Athupibik mi cu kan nitin nun ah kan dinhmun kel ah duhtawk men lo in hi hnak in thasawn a duh tu kan si thei nak dingah le cui a thasawn mi dinhmun kan thlen theinak dingah kan zuam vivo ding hi asi. Ruahsannak kan nei sung hmuahmuah cu kan nun khal a sau deuh ding ih nunman khal kan nei deuh in kan thei aw ding asi.

Kan fapa le nih nupi t’ha, nupi cathiam, nupi fim an nei thei nak dingah thla kan cam vek in kan fanu le pawl nupi tha, nupi cathiam, nupi fim an si thei nak dingah tlawngkai ter ve uhsi! Kan fa le pawl nupi pasal an nei tikah mi ih zoh niam mi, hmuhsuam mi, nautat mi le ziangsiar lo mi an si lo nak dingah fimzirnak tlawng an kai peih sung kai ter uhsila degree pakhat tel nei ter ta uhsi! Fimzirnak hi mipa hrang lawngah a si lo ih nunau pawl hrang khal ah a si ve bang in a zuam tu hrangahcun hlawhtlinnak a um ringring asi. Kan fanu, kan farnu, kan unu, kan naunu pawl mi ih mo an si leh tikah mithmaitha ngah hai seh ti kan duh silen a caan um lai ah tlawngkai ter uhsila fimthiamnak hi ziangdang hnak in thupi sawn ah ret sak uhsi! Nunau zirsang tampi kan nei silen kan pursum leilawnnak ah siseh, zatlaang nun ah siseh, biaknak lam ah siseh, kaihruai awk nak ah siseh, ramkhelnak ah siseh a kilkip in kan thangso ding asi.

Esther Hrang Lian Dim, B.A, B.Sc., MSSW

Innhnen Duhdawtnak - Mai Esther Dimte (HLD)

Mizaan cu kan innhnen te nupa thawn rawl kan tawm awk ih ka thinlung ah phundang zet in thu i ruat ter asi. Rawltawm awk timi cu mah le rawl, rawlmeh, le tihang cio keng awk ih hmun khat ah midang pawl thawn ei tlang a si. Rawl kan tawm awk nak hmun ahcun mah ih tirawl lawng ei a si lo ih midang pawl ih ta khal ei in cutin kan neih mi kan hlawm awk khi a si. Pupa tongfim ah “pawngrawl kaa thaw” an ti bang in mah inn ih meh thaw lemlo kan ti mi khal midang inn ah kan va ei tikahcun thaw zet in kan thei theu a si.

Kan nauhak lai ahcun rawltawm awk hi kan rak uar tuk ih suntthing ah kan nulepa lo an feh sungah kan veng ih nauhak rual pawl rawl kan rak tawm awk hai theu. Rawltawm awk hi laimi lawng nih maw kan uar hmang ka ti lai ah mirang pawl khal nih an rak uar zet mi a si. Mirang pawl cu Christmas, Kumthar, Thosal ni tivek caan ah khin mah le rawl cio (potluck) Biakinn ah an rak keng khawm ih cutin zumtu dang pawl thawn an ei tlang theu asi. Hivek ih rawltawm awk kan hmang ve mi hi anmah mirang kan missionary Carson te nupa nih in roh ta mi a si pei maw tin tla ka ruat. Jesuh in “na innhnen kha nangmah na duh awk vek in na duhdaw pei” tin (Mark 12:31) sungah thukham in pek asi. Asilen kan innhnen cu kanmah kan duhdawt vek in ziangtin kan duhdawt ve pei? Kan duhdawt mi kan taksa cu a na lo nak dingah, a pem pang lo nak dingah, kan ruh le hlikhlok pawl an ilh pang lo nak dingah le an kiak pang lo nak dingah tin kan kilhim ih kan ralring zet asi. Culawnghmanh silo in ei in thawthaw kan ei ih ithmu tla khop ten kan itthat asi. Kan thinlung nuam ding in video tla kan zoh, hla tla kan sak ih kan ngai, thuthang thei ding in radio tla kan ngai asi. Zaangdam zet ih hna kan tuan theinak dingah tlawng tla kan kai ih kan theihkaunak dingah ca tla kan siar si lo maw? Mah le mah a duhdawt awk tu hmuahhmuah in hipawl hi a mal maw a tam simaw cu kan tuah thluh cio mi asi. Asilen kan innhnen hrangah teh ziangvek si kan tuahsak thei mi a um? Tlawngta nei hrangah tla cun kan tuaksak awk thei mi a tam zet a si. Tahthimnak ah, tlawng feh/tlung caan ah kan thlah/hmuak sak awk thei. Nu le pa bazaar kai tul le appointment nei caan tivek ah nauhak kan rak kilsak awk thei. Culawnghmanh silo in kan innhnen thawn rualremten kan um thei nak dingah rawltawm awk rero nak in tampi in bawm thei asi. Rawl kan tawm awk tikah kan kaa a thaw lawng silo in kan pehtlaih awk nak tla a hnget ter deuh asi. Ziangruangah tilen rawl kan tawm awk tikah rawl lawng kan ei lo ih thu tla kan ruah awk phah asi. Kan hnatuan thuhla kan ruah awk, kan fa le thuhla kan ruah awk, kan sungkhat unau thuhla kan ruah awk, kan khuatlang thuhla kan ruah awk ih cutin pakhat le pakhat theithiam awk nak in kan khat asi. Cuhnak ih tha sinsin mi cu rawl ei hlan ah simaw rawl ei theh ah simaw thla kan cam tlang ih cumi nih cun kan thlarau thazaang khal a tlung ter asi. Rawl kan tawm awk tikah kanmah nu le pa hrang lawngah a thahnem ah kan ruat pang ding. Kan fa le hrang hrimhrim ah a thahnem zet asi. Kan fa le pakhat le pakhat an kom awk ih an naihniam awk asi. Cumi ih a rahsuak pi mi cu unau sungkhat vek in an thanglian ih an upa tiang an tlaihsan awk lan ta asi.

Rawltawm awk ih a tha nak a dang pakhat lala cu inntek lawng nih baang zet ih rawlsuang asilo ih mah le suan kel te lawng suang in cutin rawl hmeh thaw tampi thawn midang thawn thaw zet in ei theinak caan tha kan ngah thei mi asi. Innhnen si ko nan rawl a ei tlang thei lo mi cu Bible ih zirhmi an fiang ngaingai hrih lo tinak asi ding. Kan venghnen pawl zo an si ih ziang an tuah tivek pawl kan theihpi ding cu kan hnatuan asi. Anmah nih hmeltheihnak in rak tuah ta hai seh tivek in thinlung khoh in um ding asilo ih kanmah sawn in hmeltheihnak kan va tuah hmai ding asi. Kan innhnen thawn kan naihniam awk tikah mikhual le mileng hrang khal ah a nuam asi. Innhnen thawn kan duhdawt awk tikah ralring lo ih khualtlawng tul ah siseh, family vacation in lamhla ah tlawng duh tik caan ah siseh, damlo ih sizung um caan ah siseh kan inn hnangamten kan tan thei asi. Thlatang caan tivek ih sizung um le khualtlawng caan tivek hrimhrim ah a thahnem ngaingai asi. Tahthimhnak ah, thlatang vur a tlak caan ah ti ong sak phahphah lo ahcun pipe sungah tidai an khal ih cutin pipe a kuai thei asi. Cuti pipe a kuai pang ih zamrang ten tidai phit thei lo pang asi ahcun inn cu a zop thluh ding si mei. Phun dang in kan sim silen inn $100,000 man cu zaankhat thil thu ah $10,000 man ah a tlak thei asi. Laimi sung in a tong dah zo tu an um rero zo mi thil asi.

Kan nauhak lai ih kan rak tuah theu mi pawl sung ihsin thil tha ti ih ka ruat mi pawl cu ka upa hnu khal ah ka tuah hai rero theu. Tuihnulam khal ah ka tuah rero lai ding. Kan innhnen thawn kan duhdawt awk nak langternak ah rawltawm awknak in kan thok tlang pei uh tiah tangdornak thawn ka lo sawm hai duh asi.

Mother’s Day (Nu’i Ni) - Mai Esther Dimte (HLD)

Leilungtlun ram tampi ah sunglawi zet ih an tuah theu mi Nu’i Ni cu kan thleng sal thlang ding. Tuhlan ahcun minih an tuah ruangah a rak tuah ve men fang ka rak sinan atu ahcun keimah nu ah ka hong cang ve tikahcun phundang zet in thu ka ruat asi. Thla kua sung nau pai ih thla hra nak ah naute nei ti hi sim ahcun a ol zet a bang nan a taktak ih a tong tu hrangahcun a har dan hi cu ziang thawn hmanh tahthim thei ding rual a si lo. Cutluk har fualfo le tuarhar dohdoh in nau kan von nei lai ih nau tah aw hmaisabik kan thei mi nih kan natnak le kan tuarnak hmuahhmuah cu thlipi nih hnawmhne a soih hlo bang in in laksak thluh vek in kan thei a si. Naute duhnungza kan hring hnu ah kan hnatuan a cem maw ti silen a cem lamlam hrih lo. A thok nak lawng a si lai. Nazi pathum dan ah hnawi kan pek an tul. Nazi pakhat dan ah kan itthat ter an tul. An zin le ek an thlau caan ah kan thleng sak an tul. An hnipuan thiangfaiten sawp sak ringring an tul. An tak kan kholh sak an tul. Naute nei NU pawl cu nikhat ah amalbik nazi 12 tel hna kan tuan asi. Naute an it that caan khi kan cawl thei caan cu asi ve. Naupai lai ah siseh, nau nei hnu khal ah siseh kan dangduh rawl kan duhduh in kan ei ngam nawn lo. Tahthimnak ah mehthak duh zet mi in ei lo lawlaw silolen ahlan hnak ih mal lawng kan ei thlang. Cutin naute cu an upa vivo ih an mah le an kum thawn kaih awk in tirawl pek an tul, hnipuan leisak an tul, tlawngkai ter an tul, lekpi an tul ih nuncan ziaza mawi zirh an tul a si. An dam lo caan le an bah pang ih an tuahmawh awk caan tivek khal ah nu le cun it lo le sing lo in kan tuamhlawm hai ih kanmah tla kan tap cih ve theu asi. Kan fate ih tuar hnak in kanmah nih tuarsak thei sisehla tuarsak kan duh a si. Cuvek thotho in si an dawt caan khal ah nu le nih tuarsak thei sisehla tuarsak duh zet cing in kan mitthli haal phah in an sidawtnak ih a na mi cu kan tuarpi asi.

Atlunlam ih tarlang mi pawl hi nu pawl sunlawihtlak an sinak tampi lakah mal lai lawng an si. Tuisun ah Nu’i Ni kan hman dan hi kohran pakhat le pakhat an bang awk lo. A tlangpithu in Laimi kohran, ahleice in Baptist deuh hi cu kan bang awk tlangpi ti sehla ka palh ciamco lo men ding. Nu’i Ni ah taangbenh pangpar rong hnih (a raang le a sen) in mipi pawl kan pek hai theu. Nu le nih a dampi hai hrih mi pawl cu pangpar sen kan pek hai ih a dampi hai nawn lo mi pawl cu pangpar raang kan pek hai theu. Nu’i Ni asivek in a dam lai mi Nu kha kan sunlawih ding a si ko lo maw? Ziangruangah nu le nih a thihsan hai zo ruangah an lungzurnak le an zuuntuarnak cu a thar in an cingmang ding in pangpar rong in kan va tharthawh sal rero? A thi zo mi cu hi leilungpar ah hmuh ding in an um nawn lo bang in an fa le kha sunlawinak taangbenh pangpar kan pek ding a si lemlo ka ti. A dam cia mi hmasi cu kan tok rero ahcun a thar in a hma sal rero thei a si. Nu’i Ni a si ruangah khawmtu hmuahhmuah silo in fate nei cia mi nu pawl lawng kha taangbenh pangpar pek ih sunlawih ding a si ko tin ka ruat.

Adang pakhat kan hmang zet lala mi cu Nu’i Ni ah pasal nei zo mi nunau hmuahhmuah sunlawi/pangpar/laksawng pek kan hmang mi hi a si. Fate nei hrih lo pawl kan pek mi hi rem ka ti lo zet. Fate neih hnu lawngah nu an si ruangah an neih hlan cu nu an si hrih lo. Mihrek nih cun ‘an nei lai ding si’ tin in el men thei. Nunau hrekkhat pawl cu pasal an nei ko nan fate nei peih lo mi le a duh lo mi an um. Mi hrekkhat lala silen duhzet cing in a nei thei lo mi le nau a siat awk mi tivek tla an um ve asi. Curuangah pasal nei zo hmuahhmuah cu Nu’i Ni ah sunlawinak pek a tul ve lo ka tinak cu a si. Fate an nei ve leh tikah pek le sunlawih an si ve leh ko ding ruangah a hlankhan in rak peksung nawn lo sehla a tha ding tin ka ruat.

Nu nih a dampi nawn lo mi pawl kan pek mi taangbenh pangpar raang hrangah a cem mi le pasal nei hmuahhmuah hrangah kan pek mi laksawng/pangpar man pawl cu fate a nei ih tui ni ah NU a si mi pawl hnenah tamdeuh in pek sawn sehla a tha lo pei maw? Nu’i Ni asivek in a damlai mi, sunlawih le upat tlak mi naute nei zo NU pawl sunlawih le upatnak pek uhsi! Hringtu Nu cu lungawi in um seh! Amah a lungawi asi ahcun innsaang cu leitlun vanram a si ko ding! Nu’i Ni ah Nu hnenah lungawithu sim uhsi! Hringtu nu le nih a tansan zo mi pawl khal riahsia le thinnau in um lo in nanmah thawn a naibik mi nan nute le, nan rualpi fate nei zo pawl, nu dangdang pawl laksawng peknak in nan caan hmang thei zuam sawn uh tiah duhdawtnak thawn ka lo forhfial hai duh a si.

A dam lai mi hringtu nu hmuahmuah parah Pathian thluasuahnak catbang lo in um camcin hram ko seh! Innsaang nuam le sungkhua khuahlum tertu rinsantlak nusaltha si fingfing hram ko uh tiah Jesuh Khrih hmin in thluasuah ka lo pek hai a si!

Forhfialnak Le Thazaang Peknak - Nei Thang

Ahmaisabik ah nan zaten nan kut kan tlai hni! Hibantuk in caantha nan ka pek ve mi ka hmuh tikah lungawinak tampi ka nei.

Khua pakhat meeting an tuahnak ahcun thusim hi an i cuh tukah zei an ti ti ahcun, khah kei kan khua ah milianbik kasi bantukin keimah nih ka sim hmaisa lai, kei kan khua ah mifimbik kasi bantukin keimah nih ka sim hmaisa lai anti ih 'na lianbik lo, na fim bik lo' an i ti hlei lo. Khuaram cah an lung um mi thu sim manh lo lai phan ah asi. Cubangin kannih khal kan saduhthah sim phuan ve hi a thupi ngaingai mi asi.

PILAT nih "Jesuh kha nan duhduh in tuah uh" tiah ati, "kei i cungah mawh um hlah seh" tiah a kut ai kholh nan a kut lawng a thiang. Atu tiang Jesuh that tu ah a tuanbia a tlau lo. Cubangin kei Ramthlo ka si lo tiah na vun hmanh hawk ttheh awla a ngah lo. Kan thih ni tiang Ramthlo hmin in kan thi ko lai. Kan thih hnu tiang hmanh konglam a tlau lo tihi thei cio siu!

JUDAH nih Jesuh a dawbik bantukin a hnam nan tlaihnak ding khuakhangtu hoi a rak si. Khuaram miphun kan dawt kan ti ahcun kanmai cah lawng tthatnak dingah thil kan tuah in mipi harnak, lungfaknak, le kan Ram a siat hrawktu kan si pang ahcun rak suak hlah sehla a tthadeuh tiah an kan ti pang ve lai.

SIAPI hmanh nih a suahnak ram a hngilh lo ti si. Minung sinsin nih cun kan hngilh ka zumlo. Cubantukin khoi in ka suak, ka ra, ka kal, zeibantuk dirhmun in ka nungcang ti a ruat lo mi le, dunglam sining, thil khirh a thiam lo mi cu mi hrut/mi aa an si tiah mifim pawl nih an sim an rel.

Marka 9:50 sungah “Cite bangtukin a ttha mi pawlkomhnak nei uhla pakhat le khat rualremten um uh” a ti bang in, kan umnakhmun cio ah zeibantuk pawlkomh siseh, biaknak ahmaw thil dang tete khalah 'Ramthlo pa, Ramthlo nu' ti awk in rualremten hawi hnen ai pawl kho tu si i zuam hram siu tihi kan miphun le kan khuaram nih thei cio sehla tiah thazaang pek kan duh hni.

Nan seherh nak karakdon ve mi cungah lungawinak tampi thawn,

NEI THANG, USA.

Hminsin: April 13-17, 2018 ih tuahmi Ramthlo Hrinthlak Nehbung Khirh Kum ih forhfialnak cakuat a si.

Ramthlo Tonkhawmnak Ah Thucah Tawi - Mai Esther Dimte (HLD)

Khuazakip in a ra mi Ramthlo nu le pa, u le nau pawl ahmaisabik ah hi capar cung in nan kutzaa kan tlai hni. Ramthlo mi an kan funtom ih hmunkhat ah nuamten le hlunghlaiten tonkhawmnak caan t’ha an kan petu kan biak Pathian a hmin thangt’hat in um sin ko seh! Atubantuk in kan khuami kan kim bik nak tonkhawmnak ah thutawi sim kho ve ding in caan t’ha ka ngah ruangah t’uanvo neitu upa te cungah siseh, mipi nan cungah siseh lungawinak sim cawk lo ka nei. Nan zate cungah Pathian thluasuahnak um hram ko seh!

Hibantuk caan ah a ra suak tu kan zaten kan thinlung ah kan i cinken ding le kan i tlunpit dingah ka duh mi cu Ramthlo a si mi pohpoh nih kan umnak hmun cio ah fimthiamnak tha kan pek ding hi asi. Kum 21 kan kim hlan hi cu lo theih lo in tlawngkai uhsi! Nu le Pa khal nih kan fa le hi tlawngkai fial uhsi! Khuanu khuapa khal nih tha pe in fial uhsi! A tlawmbik phunhra tel ong kho uhsi! Cuihnu lawngah nupi pasal nei uhsi la innsungkhar dinh uhsi! Kum note nupi pasal neih hi tha pe hlah uhsi! Innsungkhar sifak retheih ruangah tlawng kai kho lo dirhmun ah kan um pang silen sungkhat unau i komhkhawm in i bawm uhsi! Cu kan tlinh lo silen khrifabu le khuapi hnenah theih ter uhsila cupawl nih a si kho sung in tlawng kai ter kho ding dan a lam hawl sak in bawmsan uhsi! Kan khua kan ram ah thingtheitlai thawthaw suak lo in, tisik anhnah phunphun suak lo in le, pangpar dawhdawh khal suak hlah hmanhsehla, cataangnei le thiamsang tampi suak ve cang seh! Khuanu khuapa kanmah nih fimthiamnak tha kan pek lawngah kan fa le nih kan sunmang an kim ter kho lai. Cutin silo in kanmah nih ‘fa le cu nulepa cawmtu ding an si’ ti kan i ruah sung poh cu kan fa le cu kanmah bantuk silolen kanmah hnak ih cataang niam deuh dirhmun ah an um ringring lai. Tuisun ah a ra suak mi nu le pa pawl kan cataang cio kanmahten kan i thei dih. Kan cataang thawn kan tuah kho mi le kan dirhmun khal kan i thei dih. Cui hnak in sang deuh ah maw niam deuh ah seh kan fa le um ter kan duh hni? Kanmah bantuk si ter kan duh hni a si ahcun kan fa le kan daw hni ngaingai lo ih pawcawmnak (sipuazi) menmen cah fa le nei mi kan bang pang lai. Bible ca nih fa le cu rosunglawi an si a ti bantuk in kan fa le hi rosunglawi bantuk in kan kilven hni le rosunglawi hmunhma ah kan ret thiam ve hni an hau. Sui ih ai dawh nak le a man cu kan taksa parah a langh bantuk in kan fa le ih an sunlawinak khal an fimthiamnak in langh ter ve hni seh! Falam peng ih tlang sangbik Ramthlo khua ti lawng si nawn lo in Fimthiamnak lamah a sangbik khua tin theih cih mi khua si cang uhsi! Kanmah cu lothlo sihmanh uhsila kan fa le cu cataang sang si in santiluan pha kho tu thiamsang si ter kho i zuam uhsi! Kan khua kan ram ah mifim cathiam tampi kan neih kho nak dingah kan khuapi ten kan t’an khat a hau. Hmunkip ih um Ramthlo unau nih t’uanvo kan nei. Hmailamcaan ih Ramthlo a t’hanso ding le a t’umsuk ding cu tuisun kan tlawngta mipumzat kan zoh nak in a tlangpi cu kan ruatcia kho ko lai. Ramthlo nih hawi bangh le t’hanso kan duh ahcun fimzirnak tha pe uhsi la ii bawmsan therhmarh uhsi!

Adang pakhat ka siaherh hrih mi cu kan tesin fapar tiang in kan aw an thiam kho ding hi a si. Kan fa le nih kan aw an thiam lo ahcun kan karlak ih kan i pehtlaihnak ai hlat vima lai ih lethnubik ahcun sungkhat unau kan i thlau lawng silo in kan khua aw le kan phunhnam tiang in kan thlau dih te lai. Mirang aw simaw, kawl aw simaw, aw dangdang cu an tlawngkainak ah an duh khal len duhlo khal len an thiam ding mi a si ruangah kan khua aw thiam ter ding hi cu nu le pa ih kan rian bak asi. Kan fa le nih kan aw an thiam lo ih kanmah khal nih an thiam mi aw kan thiam ve lo asi ahcun kan karlak ih duhdawtnak hri cu a tuan ah maw a tlai ah simaw a cat te lai. Zeiruangah ti si ahcun kan i duhdawtnak le kan i zawnruahnak hmen cu kan theih mi aw in kan i simh thiam lo cu. Kan rin thiam mi ai bangh lo tikah kan i sonh ding zat in i sonhbiak ti a um nawn lo lai ruangah duhsaten kan i thlau vima ko lai. Cui dirhmun kan suak lo nak ding ahcun tuisun in kan fa le kan aw an thiam ding cu kan innsungtang rian ah i ruat uhsi!

Ramthlo cah Pathian kan Hrampi si ringring hram ko seh! Fimthiamnak thawn kan ram tungding uhsi! Ramthlo si mi vialte nih Ramthlo Aw thiam dih uhsi! 

Nan zate cungah lungdaih hnangamnak um hram ko seh! Ka lungawi!

Hrang Lian Dim, USA

Note: Ramthlo khua, Falam peng ah April 15, 2018 Nehbung Khirh Kum ih mipi nih mikhual an donnak service ah Audio thawn sim mi a si. 

Nehbung Khrih Kum Thucah Tawi - Nei Thang

Hibantukin thusimrel kho nak le caantha nan ka pek mi cungah sim cawk lo lungawinak ka nei. Keimai hmurka te bakin ra sim le nan hnen i tel hi saupi saduh ka that nan remcaan lonak tampi a um ruangah kan hmu tongkho hni lo. Lethnulam tu-ah tonkhonak caan tha um hram koseh!

Moses le Joshua thu 

Joshua le a ralkap nih ral an doh Moses, Aron le Hur nih thla an cam tikah neh nak an hmu tiah kan theih, culakih athupi ih ka hmuh mi cu Moses a kut a thlir kho sung ral an neh, a thlir kho lo sile ral an sung. Thazaang le cahdam le bawmsantu a rak ttul tihi kan hmuh kho. Moses ih kut cu khat lam le khat lam an doh sak tikah ral cu an neh ti kan theih. Cuiruangah kannih hmundang ramdang ummi khal nih ral kan nehnak le kan hlawhtlinnak hi thlacamtu khuanu khuapa thlacamnak thawngin asi tihi hngilh lo in le thluasuah an kan petu unau an der thawm caan ah an baan kan domh ve ih an tuar nak kan theih pi ve ding le kankhua kanram, kan khrihfabu kan kal tak mi cat loin thla an kan cam sak ti thei in le a cak lo mi an cah kho nak dingah kan ttuansuak cio a hau timi hi an kan simh.

Minu le Jesuh (Marka 14:3-9)

Minu nih Jesuh cu rimthaw man fak taktak tawih in ke a hnawt tikah a dung zultu pawl nih pamhmai in hi hnakin zuar sehla kan ngah mi tangka in mi sifak bawm sehla a tthadeuh lai tiah anti. Cukha Jesuh nih a theih tikah hihi thiltha a tuah asi, mi sifak cu kumkhua in nanhnen ah an um ko lai, nan duh ahcun zeitikcaan poh ah nan bawm kho tiah tiah ati. Cubangin kannih khal hibaktuk phiang kum veikhat kan thil tuah mi khal alak bantukin kan hmuh caan atampi men lai, cuicaah zeipoh nih caan an nei ih hi ruangih kan eh heu mi sumsaw khal alak asilo lai ih, Pathian nih thluasuah an kan pek kolai. Camping, crusade, civui tuah caan khal cu a um te kolai kan dam sungah, zeipoh hi amah le caan te hi zoh thiam hi kan bible khalnih an kan simh fiang tinak asi cu.

Nehbung khirh

Nehbung khrih kum kan tibangin pumsa in a khirh kho kan um lai, neihsiah thawn a khirh kan um lai, ruahnak thawn a khirh kan um lai. A thupibik in kan khirh lo dingmi cu buaibainak suahpitu thiltha lo thawn nehbung hi khirh lo hram uhsi. Noah nih cun nikhua zoh dingah Langak athlahih ara kir nawn lo sathu saman lakah ai nuam tukih aduh tawkten khua asa. Thuro cu a thlah tikah olive thing hnah tethawn a rakir ih apu le lunglawm in atuah hni,

Tlawngkai pawl nih khuapi sungah tlawng kan kai tikah zeibantuk thawn seh nehbung nan khirh, ahlan kan u le pawl miseu cu ar fir tla an thiam, zudin tla an zir, thiltha lo tampi an kan phurh ttheu. Atu khalah miseu cu kan sihrih kho men, tuisun ka neh hi thai sun caah lam an kan hmuh tu a si telai, tlawng kan kai ah maw khual kan tlawn ahmaw zei thawn seh nehbung kan khirh khua kan tlun.

Khual tlawng mi le khua dang a pem mi khal nih kan khua kan neh thing a behbal lo nak ding le Ramthlo nu/pa cu asi kho bak lo si ti silo ih hi pa/nu cu khoi khua seh a sihmang hibantuk minungcu thluasuah adon lo awk hmen cu atthat lo cu ti awk in i zuam seh ti hi duh a um taktak.

Ram dang um mi nih hin kan um nakah langak bangin zeiruat lo in hna ngam tukin kan um ve awk asi lo, kan suahkehnak kan lam tluan hi thlir thiam tu kan si vehau. Thuro nih olive ai kenh bangin kan neih siah kan ruahnak kan suah cio hi an kan duh sak mi asive, zeibantuk nehseh kan rak neih i zeibantuk thawn seh kan khirh tihi ruat siula, neh mawi a nei tu le nehbung mawi a khirh tu pakhat cio si i zuam hram uh si! A lethnubik ah Tlang sangpi na si kho lo khal le hmun rawl fate tal si i zuam. Khua ram caah tthatnak kan tuah kholo khal le siat nak thawn khirh hram hlah uh si!

Lungawi nak sim cawk lo thawn,

NEI THANG, USA